Zabrze: Historia
=== Średniowiecze ===
Osady istniały tu przed najazdem Mongołów. W 1243 roku odnotowano pierwszą wzmiankę o osadzie na terenie dzisiejszego Zabrza, Biskupicach – 25 marca został wystawiony przez księżną kaliską Wiolę dokument, w którym zrzeka się na rzecz biskupa wrocławskiego prawa poboru daniny i innych opłat z ville [...] Biscupici dicitur cirka Bitom (tj. wsi zwanej Biskupice koło Bytomia). W 1260 roku doszło do rozszerzenia przez księcia opolskiego Władysława przywilejów, nadanych biskupowi wrocławskiemu w 1243. Obejmowało m.in. prawo do poszukiwania na tym terenie rud srebra i ołowiu. Przyczyniło się to do zwiększenia osadnictwa w rejonie Biskupic.
Na przełomie XIII i XIV wieku powstaje dokument Registrum Vyasdense (Rejestr Ujazdu), gdzie w części Liber fundationis episcopatus Wratislawiensis (Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) pojawia się pierwsza wzmianka o Zabrzu (Sadbre sive Cunczindorf, gdzie Sadbre interpretowane jest jako miejsce za debrami – zarośniętymi dołami z płynącym wśród wzgórz strumieniem; sive to łacińskie „albo”, a Cunczindorf jest interpretowane jako „wieś Konradów”). Dokument wymienia wśród innych osad: Biskupice, Zaborze, Grzybowice oraz Rokitnicę Zachodnią. Z kolei Rokitnica Wschodnia zostaje wspomniana pierwszy raz w roku 1310, zaś rok później pojawia się pierwsza wzmianka o Mikulczycach (jako Miculczicz).
W 1548 roku biskup wrocławski Baltazar von Promnitz wydał w Nysie przywilej górniczy dla terenów Biskupic, Zabrza, Rudy i Sośnicy, a prawo do wydobywania rud w Biskupicach i okolicy (w tym i w Zabrzu) otrzymali bracia Mikołaj i Jan Birawscy. W 1570 roku właścicielem Zabrza został czeski szlachcic Szambor Dluhomil, który po zagarnięciu części ziemi chłopskiej założył alodium z drewnianym dworem.
Podczas wojny trzydziestoletniej w 1639 roku w Zabrzu i Sośnicy wojska Ernsta von Mansfelda grabią żywność. W 1642 roku nowym właścicielem został Aleksander Bielski, który na miejscu drewnianego zbudował murowany piętrowy dwór, stajnie, owczarnię, słodownię i gorzelnię. W 1672 roku Zabrze zamieszkiwało jedynie 34 gospodarzy. W 1675 roku dobra zabrzańskie nabył kanclerz księstwa opolsko-raciborskiego, baron Jerzy Welczek (Wilczek). Działalność Welczka i jego następców (wśród nich m.in. Johann Bernhard III hrabia von Praschma) przyczyniła się do rozwoju gospodarczego tych terenów. W Zabrzu powstał browar, młyny wodne, tartaki.
W 1731 roku przy obecnej ul. Kondratowicza istniała kolonia nazywana Zabrzer Hammer (Kuźnica). W ramach wprowadzania nowego podziału administracyjnego Śląska w 1743 roku utworzono powiat bytomski, w którego skład weszły: Biskupice, Makoszowy, Mikulczyce, Rokitnica Wschodnia, Zaborze i Zabrze wraz z istniejącymi w tym czasie koloniami i przysiółkami, a także powiat toszecki, w którego skład weszły Grzybowice i Rokitnica Zachodnia. W 1749 roku właścicielami Zabrza zostaje ród Duninów. …