อำเภอท่าศาลา: ประวัติ
ท่าศาลาเป็นชุมชนเก่าแก่อีกแห่งหนึ่งของจังหวัดนครศรีธรรมราช มีประวัติการสร้างบ้านแปงเมืองมายาวนาน เคยเป็นชุมชนโบราณที่อายุกว่า 1,000 ปี โดยเฉพาะชุมชนโบราณที่ตำบลโมคลานมีอายุเก่าแก่ ถึงกับมีคำกลอนบทหนึ่งที่บ่งบอกความเป็นชุมชนโบราณมานานว่า “ตั้งดินตั้งฟ้า ตั้งหญ้าเข็ดมอน โมคลานตั้งก่อน เมืองคอนตั้งหลัง” ครั้นถึง พ.ศ. 2440 สมัยรัชกาลที่ 5 กรุงรัตนโกสินทร์ ทางราชการได้จัดระเบียบการปกครองส่วนท้องที่ของเมืองนครศรีธรรมราชเสียใหม่ ตามพระราชบัญญัติลักษณะการปกครองท้องที่ ร.ศ. 116 โดยแบ่งเขตปกครองเป็น 9 อำเภอ คือ อำเภอกลางเมือง อำเภอเบี้ยซัด อำเภอร่อนพิบูลย์ อำเภอสิชล อำเภอลำพูน อำเภอฉวาง อำเภอทุ่งสง อำเภอเขาพังไกร และอำเภอกลาย
อำเภอกลายในสมัยแรกตั้ง มีฐานะเป็นแขวงชั้นกลาย มีนายเจริญเป็นนายอำเภอคนแรก ตั้งที่ว่าการอยู่ที่ปากน้ำท่าสูง ครั้นเมื่อพ.ศ. 2450 ทางราชการได้ย้ายที่ว่าการอำเภอไปตั้งที่วัดเตาหม้อ และในอีก 9 ปีต่อมาได้ย้ายไปตั้งที่ตลาดท่าศาลา หมู่ที่ 1 ตำบลท่าศาลา (คือที่ตั้งที่ว่าการอำเภอท่าศาลาปัจจุบัน) ในสมัยนายเจริญเป็นนายอำเภอนั้นเอง ไม่ปรากฏว่าที่ว่าการอำเภอท่าศาลาได้ย้ายไปที่ตำบลกลายเลย คงตั้งอยู่ในตำบลท่าศาลาตลอดมา ครั้นต่อมาเมื่อ ร.ศ. 136 (พ.ศ. 2460) ได้เปลี่ยนชื่ออำเภอกลายเป็น “อำเภอท่าศาลา” เพื่อให้ตรงกับท้องที่ที่ตั้งที่ว่าการอำเภอตามชื่อตำบลที่ตั้งที่ว่าการ ข้อเท็จจริง ที่ตั้งอำเภอกลายตั้งครังแรกที่ปากคลองท่าสูงฝั่งตะวันออก ครั้นถึงปี ๒๔๔๕ บันทึกจดหมายระยะทางของกรมพรายานริศรานุวัติวงศ์บันทึกว่า ที่ว่าการอำเภอกลายย้ายมาตั้ง ณ ที่ว่าการอำเภอท่าศาลาในปัจจุบัน ไม่ได้ย้ายไปตั้งที่วัดเตาหม้อแต่อย่างใด บอกเล่ากันมาผิดๆ ส่วนที่ทำการโทรเลขเดิมตั้งที่ปากคลองท่าสูงเหมือนกัน หลังปี ๒๔๔๕ ก็ย้ายตามมาตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกของอำเภอ อนึ่งนายเจริญเป็นนายอำเภอกลายแค่ ๒ ปี คือ ปี ๒๔๔๐-๒๔๔๑ และ เปลี่ยนชื่อเป็นอำเภอท่าศาลา ปี ๒๔๕๙
วันที่ 29 เมษายน 2460 เปลี่ยนแปลงชื่ออำเภอกลาย จังหวัดนครศรีธรรมราช มณฑลนครศรีธรรมราช เป็น อำเภอท่าศาลา
วันที่ 6 กุมภาพันธ์ 2481 โอนพื้นที่หมู่ 12,13 (ในขณะนั้น) ของตำบลกลาย ไปขึ้นกับตำบลนบพิตำ
วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลดอนตะโก แยกออกจากตำบลหัวตะพาน ตั้งตำบลโมคลาน แยกออกจากตำบลหัวตะพาน ตั้งตำบลไทยบุรี แยกออกจากตำบลท่าศาลา และตำบลกะหรอ ตั้งตำบลสระแก้ว แยกออกจากตำบลกะหรอ และตำบลท่าขึ้น
วันที่ 30 พฤษภาคม 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลท่าศาลา ในท้องที่บางส่วนของตำบลท่าศาลา
วันที่ 1 มีนาคม 2501 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลโมคลาน ในท้องที่ตำบลโมคลาน
วันที่ 24 กันยายน 2518 โอนพื้นที่หมู่ 5 บ้านดอนเขียว (ในขณะนั้น) ของตำบลดอนตะโก กับหมู่ที่ 7 บ้านดอนคา (ในขณะนั้น) ของตำบลโมคลาน และหมู่ที่ 7 บ้านห้วยผักหนาม (ในขณะนั้น) ของตำบลหัวตะพาน จากอำเภอท่าศาลา ไปขึ้นกับตำบลอินทคีรี กิ่งอำเภอพรหมคีรี อำเภอเมืองนครศรีธรรมราช
วันที่ 30 ตุลาคม 2527 ตั้งตำบลตลิ่งชัน แยกออกจากตำบลกลาย
วันที่ 26 กันยายน 2529 ตั้งตำบลกรุงชิง แยกออกจากตำบลนบพิตำ
วันที่ 31 สิงหาคม 2531 ตั้งตำบลโพธิ์ทอง แยกออกจากตำบลหัวตะพาน
วันที่ 3 มีนาคม 2535 กำหนดเขตตำบลหัวตะพาน ให้มีเขตการปกครองรวม 8 หมู่บ้าน เนื่องจากการแยกตำบลโพธิ์ทอง ออกจากการปกครองของตำบลหัวตะพานในปี พ.ศ. 2531 จึงต้องกำหนดอาณาเขตของตำบลเพื่อความถูกต้องแม่นยำ
วันที่ 22 ธันวาคม 2536 ตั้งตำบลนาเหรง แยกออกจากตำบลกะหรอ
วันที่ 22 มีนาคม 2538 แยกพื้นที่ตำบลนบพิตำ ตำบลกรุงชิง ตำบลกะหรอ และตำบลนาเหรง จากอำเภอท่าศาลา ไปตั้งเป็น กิ่งอำเภอนบพิตำ และกำหนดให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอท่าศาลา
วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลท่าศาลา เป็นเทศบาลตำบลท่าศาลา ด้วยผลของกฎหมาย
วันที่ 8 กันยายน 2550 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอนบพิตำ อำเภอท่าศาลา เป็น อำเภอนบพิตำ
วันที่ 28 พฤศจิกายน 2568 ยกฐานะจากองค์การบริหารส่วนตำบลท่าศาลา เป็นเทศบาลเมืองท่าศาลา และยกฐานะจากองค์การบริหารส่วนตำบลท่าขึ้น เป็นเทศบาลเมืองท่าขึ้น