Powiat częstochowski: Historia
Pierwszy powiat
Powiat częstochowski został utworzony w 1793 jako jednostka podziału administracyjnego prowincji Prusy Południowe Królestwa Prus; w latach 1795–1807 leżał w departamencie kaliskim. W latach 1807–1815 powiat leżał w granicach w Księstwa Warszawskiego, w departamencie kaliskim. Po utworzeniu Królestwa Polskiego (1815) powiat częstochowski został włączony do województwa kaliskiego, do obwodu wieluńskiego. Kiedy w 1842 obwody przekształcono w powiaty, powiat częstochowski został zniesiony, a jego obszar włączono do powiatu wieluńskiego guberni kaliskiej (w 1837 województwa przemianowana na gubernie).
Drugi powiat
W 1867 roku powstał nowy powiat częstochowski z fragmentów powiatu wieluńskiego i powiatu olkuskiego, wprowadzono wtedy także podział na gminy. Przetrwał okres 1867-1952 w prawie niezmienionym kształcie. Wchodził w skład guberni piotrkowskiej, po 1918 roku znalazł się w województwie kieleckim.
Prawa miejskie zostały odebrane ukazem carskim z 1870 r. szeregu miasteczkom w powiecie, ale część z nich stało się miastami powtórnie: Krzepice i Kłobuck w 1919, Olsztyn w 2022 a Przyrów w 2024.
W okresie międzywojennym granice powiatu częstochowskiego zmieniły się 1 lipca 1925, kiedy to niewielki obszar (wieś Czatachowa w gminie Olsztyn) włączono do gminy Żarki w powiecie będzińskim (1 stycznia 1927 Czatachowa weszła w skład nowo utworzonego powiatu zawierciańskiego). 1 kwietnia 1928 do Częstochowy włączono m.in. Kamień, Lisiniec, Ostatni Grosz, Raków i Stradom, oraz części Boru i Zacisza w wyniku wyodrębnienia z powiatu Częstochowy i przekształcenie jej w powiat grodzki 12 kwietnia 1928. 25 sierpnia 1930 do Częstochowy włączono jeszcze folwark Kamień i osadę Błeszno II a 8 listopada 1934 tereny państwowe.
Po II wojnie światowej powiat należał początkowo do województwa kieleckiego. Od 1950 roku włączono go w skład województwa katowickiego i rozpoczęto zmiany jego granic. W 1950 roku do powiatu lublinieckiego przekazano Herby Polskie i Pietrzaki. Natomiast w 1952 roku z północno-zachodniej części powiatu wyodrębniono powiat kłobucki, a do powiatu częstochowskiego włączono fragmenty powiatu radomszczańskiego i powiatu włoszczowskiego.
W 1975 powiaty został zniesione w wyniku reformy administracyjnej, utworzono wtedy województwo częstochowskie.
Trzeci powiat
Powiat częstochowski powołano po raz kolejny w ramach reformy administracyjnej w 1999 roku, która przywróciła powiaty. Na obecny powiat częstochowski złożyło się 16 gmin byłego województwa częstochowskiego. Częstochowa, która jest siedzibą władz powiatu, nie wchodzi w jego skład, stanowiąc odrębny powiat jako miasto na prawach powiatu.