อำเภอสิชล: ประวัติศาสตร์
=== ยุคหินกลาง (10,000 - 4,000 ปี) ===
การตั้งถิ่นฐานของมนุษย์ยุคก่อนประวัติศาสตร์มีความสัมพันธ์โดยตรงกับสภาพทางภูมิประเทศของพื้นที่อำเภอสิชล ซึ่งเป็นพื้นที่ราบชายฝั่งตะวันออกและมีภูเขาทางทิศตะวันตก จึงอยู่ในเส้นทางของกระแสวัฒนธรรมการอพยพเคลื่อนย้ายของกลุ่มคนและใช้พื้นที่เป็นที่อยู่อาศัย โดยจากการสำรวจขุดค้นได้พบหลักฐานสมัยแรก ๆ เกี่ยวกับการตั้งถิ่นฐานของชุมชนโบราณในป่าเขาก่อนพื้นที่ราบชายฝั่งทะเล เช่น อำเภอช้างกลาง และ ถ้ำเขาหลักอำเภอสิชล
ถ้ำเขาหลัก ตั้งอยู่บ้านเขาหลัก อำเภอสิชล โดยมีการค้นพบหลักฐานทางโบราณคดีที่บ่งชี้ถึงการดำรงชีพของมนุษย์ยุคก่อนประวัติศาสตร์ในพื้นที่ เช่น เครื่องมือหินกะเทาะสองหน้า ลักษณะเป็นขวานสั้นมีรอยกะเทาะหยาบ ๆ ทำจากหินควอร์ตไซต์ จำนวน 1 ชิ้น, ชิ้นส่วนครกดินเผ่า, หม้อก้นกลม 1 ชิ้น, หม้อก้นแบน 3 ชิ้นและกระดูกสัตว์ประเภทลิง 2 ชิ้น ทำให้สามารถสันนิษฐานได้ว่า ถ้ำแห่งนี้มีมนุษย์ก่อนประวัติศาสตร์อยู่อาศัยหรือทำกิจกรรมบางอย่าง แต่ไม่สามารถกำหนดอายุได้ชัดเจน เนื่องจากเป็นการพบบนผิวดิน ซึ่งพื้นที่ภายในถ้ำส่วนใหญ่ถูกขุดทำลาย
มีการค้นพบโบราณวัตถุอาทิเช่น ขวานหินขัดและภาชนะดินเผาประเภทหม้อสามขา ซึ่งส่วนใหญ่มักพบบริเวณถ้ำหรือเพิงผา อาทิบริเวณถ้ำเขาพรง ตำบลทุ่งปรัง, พื้นที่ราบเชิงเขาคา, พื้นที่ราบบริเวณเชิงเขาตลอดแนวตำบลเปลี่ยน ตำบลเทพราช ตำบลฉลองและตำบลเขาน้อย ซึ่งมีการค้นพบขวานหินขัดรูปสี่เหลี่ยมคางหมู และบริเวณบ้านสำนักเนียน ตำบลเขาน้อย ที่มีการค้นพบหินทุบรูปทรงกลมด้านหนึ่งโค้งมน ด้านหนึ่งตัดเสมอพื้นแต่งเป็นลายข้าวหลามตัด ซึ่งแสดงให้เห็นถึงการกระจายตัวของชุนโบราณที่ส่วนใหญ่ยังอาศัยอยู่ในบริเวณพื้นที่ป่าเขาตอนใน ซึ่งมีแหล่งอาหารอุดมสมบูรณ์กว่า
ชุมชนโบราณในยุคหินใหม่ได้พัฒนาอย่างต่อเนื่องจนถึงราวพุทธศตวรรษที่ 5 - 6 เป็นช่วงที่ได้รับเอาอารยธรรมสมัยประวัติศาสตร์จากดินแดนภายนอกทั้งจีน เวียดนาม อินเดียและอาหรับ เข้าสู่ชุมชนทำให้ชุมชนพื้นเมืองเดิมเปลี่ยนแปลงไปสู่ลักษณะของชุมชนใหม่ พบเครื่องมือเครื่องใช้ที่เป็นโลหะ ในส่วนของการตั้งถิ่นฐานก็มีการรวมกลุ่มเป็นชุมชนขนาดใหญ่ มีการจัดระเบียบชุมชนแตกต่างจากเดิม
หลักฐานทางโบราณคดีที่สำคัญแสดงให้เห็นถึงการรับเอาวัฒนธรรมและความเจริญรุ่งเรืองของอารยธรรมในอดีต เช่น การขุดค้นพบชิ้นส่วนของกลองมโหระทึกในพื้นที่ของอำเภอสิชลและจังหวัดนครศรีธรรมราช โดยบริเวณที่พบอันได้แก่ บริเวณแหล่งโบราณคดีบ้านเกียกกาย อำเภอเมืองนครศรีธรรมราช, แหล่งโบราณคดีบ้านคุดด้วง อำเภอฉวางและแหล่งโบราณคดีบ้านเขายวนเฒ่า อำเภอสิชล โดยชิ้นส่วนของกลองมโหระทึกที่พบในบริเวณแหล่งโบราณคดีบ้านเขายวนเฒ่า เป็นชิ้นส่วนของหน้ากลอง มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางราว 52 เซนติเมตร ตรงกลางมีลวดลายเป็นดวงอาทิตย์สาดแสงสิบแฉก หน้ากลองเป็นรูปนกปากและหางยาว 4 ตัว กำหนดอายุได้ราว 2,000 - 1,500 ปี โดยคาดว่าผลิตขึ้นเมื่อราว พ.ศ. 200 - 300
==== ประวัติศาสตร์ยุคเริ่มแรก ====
สิชลเป็นส่วนหนึ่งของภาคใต้ได้พัฒนาเข้าสู่สมัยประวัติศาสตร์ราวพุทธศตวรรษที่ 5 - 6 หรือประมาณ 2,000 ปีมาแล้ว ซึ่งเป็นช่วงคาบเกี่ยวระหว่างยุคโลหะและยุคประวัติศาสตร์ ความเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวัฒนธรรมในช่วงนี้ได้รับมาจากดินแดนอื่น เทคโนโลยีก้าวหน้ากว่าในลักษณะเมืองท่าทางการค้า ส่วนใหญ่เป็นชุมชนบนสันทรายริมเส้นทางสายน้ำที่มีทางออกสู่ทะเล โดยมีแหล่งโบราณคดีที่สำคัญในทางประวัติศาสตร์ของอำเภอสิชล ได้แก่
แหล่งโบราณคดีบ้านเขายวนเฒ่า ตำบลเทพราช มีการค้นพบกลองมโหระทึกและโบราณวัตถุอื่น ๆ ในบริเวณนี้
แหล่งโบราณคดีสระสี่มุม ตำบลสิชล มีการค้นพบสำริดจีน
แหล่งโบราณคดีจอมทอง ตำบลสิชล มีการค้นพบพระพุทธรูปที่มีอายุราวพุทธศตวรรษที่ 10 - 11
แหล่งโบราณคดีบ้านสระกูด ตำบลฉลอง พบศิวลึงค์และฐานโยนี …