Powiat bialski: Historia
=== Czasy piastowskie ===
W czasach piastowskich tereny obecnego powiatu bialskiego wchodziły w skład ówczesnego Podlasia rozciągającego się wówczas od (obecnych miast) Augustowa – na północy, Parczewa – na południu, Nowogródka – na wschodzie i Siedlec – na zachodzie. Były to tereny, na których stykały się ze sobą wpływy Polski, Litwy, Rusi, a także Jaćwingów, a nawet Krzyżaków. Był to obszar raczej płaski pokryty licznymi lasami, borami i bagnami.
W X wieku nadbużańskie tereny powiatu bialskiego jako pierwsze zaludniły słowiańskie plemiona Bużan i Dulebów. Plemiona te już za czasów Mieczysława I były stopniowo wypierane, aż w końcu całkowicie wyparte przez napływające z północy dzikie plemię Jaćwingów. Jaćwingowie na terenach powiatu panowali do XIII wieku, kiedy to ich przepędzenia dokonali Polacy od zachodu i Rusini od wschodu. Obecne ślady po Jaćwingach pozostały w nazwach niektórych wsi (jak choćby Jaźwiny), a w mniejszym stopniu w nazwiskach rodowych (np. Koma, Nabit), jednak już nie występujących na terenie powiatu bialskiego.
Terytorium obecnego powiatu bialskiego w czasach piastowskich, jako że leżało na pograniczu trzech dopiero się formułujących państw, pełniło doniosłe znaczenie strategiczne. Z tego też powodu na ziemiach tych toczyły się liczne walki między Polakami, Rusinami i Litwinami, których skutkiem było okresowe przechodzenie tych ziem z jednej strony na drugą.
Polskiego panowania na tych terenach możemy dopatrzyć się już w 981 roku, kiedy to kronikarz ruski w swej kronice pisze: nad rzeką Krzną w okolicy Nepli była bitwa Włodzimierza Wielkiego z Polakami, bądź też zapis z 1016 r. Poszedł Włodzimierz książę Ruski na Lachów i zajął ich grody – tj. tereny z lewej strony Bugu. Bezsprzecznie terytorium obecnego powiatu należało w całości do Polski od 1020 roku, kiedy to Bolesław Chrobry zdobył ziemię brzeską, której częścią składową był dzisiejszy powiat bialski. W roku 1038 na skutek panującej anarchii w Polsce, ziemia brzeska zostaje podbita przez księcia kijowskiego Jarosława Mądrego. Kroniki ruskie tak piszą o tym fakcie: Jarosław ciągnąc łodziami z wojskiem z południa ku północy, ku ziemiom polskim, rzeką Bug, opanował ziemię nad Bugiem aż do Mazowsza, zabrał stąd gromady niewolników spośród miejscowej ludności, rozsadzając na terenach zdobytych, sprowadzonych z Rusi – Rusinów.
W 1071 roku na skutek oręża Bolesława Szczodrego ziemia brzeska na pewien czas wraca do Polski. Następnie panowanie nad ziemią brzeską dzierżą różni książęta ruscy w tym pińsko-turowscy. Później zaś powstaje oddzielne księstwo brzeskie, którego ziemie wraz z Brześciem w 1164 r. przejściowo zdobył książę litewski Skirmunt. Ponownie ziemię brzeską przyłączył do Polski Kazimierz Sprawiedliwy w roku 1182, po 12 dniach oblężenia Brześcia. Nie mogąc sprawować osobistej władzy nad tymi dalekimi terenami, król oddał ją swoim starostom, a później (swemu kuzynowi) Romanowi, z obowiązkiem hołdu. Roman nie mogąc znieść obowiązku lennego, podniósł bunt przeciwko królowi, co w. w konsekwencji doprowadziło to do jego śmierci w bitwie z Polakami pod Zawichostem w 1205 r. W XIII wieku następcy Kazimierza Sprawiedliwego nie umieli już tych ziem utrzymać dla Polski. W czasie osłabienia państwa polskiego spowodowanego rozbiciem dzielnicowym ziemiami powiatu na przemian władali różni książęta ruscy z rodu Rurykowiczów.
Skłóconej i wojującej między sobą Rusi, jak i Polsce od ok. …