Włocławek: Historia
=== Pradzieje ===
Około X wieku p.n.e. na terenie Włocławka istniała osada kultury łużyckiej, natomiast w okresie późniejszym, około V wieku p.n.e., na terenie obecnego Włocławka funkcjonowała osada kultury pomorskiej.
Otwarta osada wczesnośredniowieczna we Włocławku powstała w IX wieku n.e. w widłach ujścia Zgłowiączki do Wisły. Zajmowano się w niej obróbką brązu, wytopem żelaza, hodowlą, rolnictwem, myślistwem i rybołówstwem, obecne były kontakty handlowe. Około połowy X wieku osada została spalona. W okresie panowania Bolesława Chrobrego we Włocławku istniał ważny gród, który obok Poznania i Gniezna, dostarczał królowi znaczną liczbę wojowników (wg kronikarza Galla Anonima „z grodu Władysławia 800 pancernych i 2000 tarczowników, ci wszyscy waleczni i wprawieni w rzemiośle wojennym występowali [do boju] za czasów Bolesława”). Nie jest znane miejsce, w którym znajdował się gród Chrobrego, ale przypuszczalnie znajdował się po prawej stronie Wisły w Zarzeczewie, gdzie odnaleziono gród z XI wieku. Gród ten zalicza się do trzech głównych punktów strategicznych regionu, które upatruje się w grupie tzw. sedes regni principales (Kruszwica, Włocławek-Zarzeczewo, Chełmno-Kałdus).
Od XII wieku w okolicy dzisiejszego pałacu biskupiego odnotowany jest dynamiczniejszy rozwój osadnictwa i w tym okresie być może powstał nowy gród u ujścia rzeki Zgłowiączki. Znaczący wpływ na rozwój Włocławka i jego dzieje polityczne wywarło utworzenie w roku 1123/1124 biskupstwa włocławskiego i budowa romańskiej katedry. Katedra romańska zbudowana w 1. połowie XIII wieku znajdowała się w rejonie posesji Gdańska 1 i Bednarska 2. Gdy podjęte w roku 1140/1141 próby ogarnięcia misją chrześcijańską Prus nie powiodły się, doszło w połowie XII wieku do scalenia biskupstwa kruszwickiego i włocławskiego. Przy końcu XII lub na początku XIII w. biskupi włocławscy ufundowali po drugiej stronie Wisły kaplicę i szpital pod wezwaniem św. Gotarda, od którego powstała nazwa Szpetal. W latach trzydziestych XIII w. wojewoda mazowiecki Bogusza z rodu Doliwów ufundował w Szpetalu opactwo cysterskie i przekazał mu szpital i kaplicę. Po podziale terytorialnym monarchii piastowskiej na podstawie statutu księcia Bolesława Krzywoustego w 1138 Kujawy znalazły się w granicach księstwa mazowieckiego, przyznanego Bolesławowi Kędzierzawemu. W 1191 lub 1194 r. książę Mieszko Stary po raz pierwszy wydzielił z Mazowsza jako odrębne Księstwo kujawskie. W 1231 r. książę Konrad Mazowiecki utworzył dla swojego syna Kazimierza I księstwo kujawskie, ale Konrad sprawował nad nim władzę zwierzchnią aż do śmierci w 1247 roku. Kazimierz I kujawski zaraz po śmierci ojca opanował ziemię łęczycką i sieradzką, a w 1248 roku zajął także ziemię dobrzyńską. W 1257 roku we Włocławku doszło do zawarcia układu między braćmi Siemowitem I i Kazimierzem I kujawskim a zakonem krzyżackim, w którym książęta zrezygnowali z ziem, które w przyszłości zdobędą Krzyżacy na Jaćwieży. Około 1250 roku w najstarszej części dzisiejszego Włocławka funkcjonowały dwa ośrodki miejskie – miasto katedralne (civitas cathedralis) pod jurysdykcją biskupa (było zlokalizowany w okolicy dzisiejszego pałacu biskupiego) i miasto niemieckie („przez ludność napływową niemiecką na podgrodziu położone, zwane tak dlatego, że składało się z ludności napływowej niemieckiej”, powstałe „poprzez przywołanie zagranicznych osadników”). …