อำเภอวัฒนานคร: ประวัติ
วัฒนานคร เคยมีฐานะเป็นเมืองเมืองหนึ่ง ตั้งอยู่บริเวณชายแดนด้านตะวันออกของประเทศ มีอาณาเขตติดต่อกับประเทศกัมพูชา มีเจ้าเมืองปลัดเมือง ยกกระบัตรเมือง รับผิดชอบดูแลมาแต่ก่อน จนกระทั่งปี พ.ศ. 2435 (ร.ศ. 111) พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงโปรดเกล้าให้ทำการปฏิรูปการปกครองแผ่นดินครั้งใหญ่ โดยยกเลิกการปกครองแบบจตุสดมภ์ และจัดระเบียบบริหารราชการแผ่นดินใหม่ ตามเยี่ยงอย่างตะวันตก ตั้งกระทรวง ให้มีเสนาบดีรับผิดชอบอย่างเป็นสัดส่วน การจัดการปกครองหัวเมืองก็ได้โปรดเกล้าให้ตั้ง มณฑล จังหวัด อำเภอ ตำบล หมู่บ้านขึ้น ซึ่งเป็นรากฐานในการบริหารการปกครองแผ่นดินตราบเท่าทุกวันนี้ และคงทรงพิจารณาเห็นว่าเมืองวัฒนานคร ในขณะนั้นเป็นเมืองขนาดเล็กที่มีผู้คนอาศัยอยู่ไม่มากนัก จึงโปรดเกล้าให้ยุบเมืองวัฒนานครเป็นอำเภอวัฒนานครใน พ.ศ. 2437
ในขณะที่ยุบเมืองวัฒนานครลงมาเป็นอำเภอวัฒนานครนั้น เจ้าเมืองวัฒนานคร คนสุดท้ายมีบรรดาศักดิ์เป็นที่พระบริบูรณ์เสบียง ปลัดเมืองมีบรรดาศักดิ์เป็นหลวงลำเลียงนิกร และยกกระบัตรเมืองมีบรรดาศักดิ์เป็นที่หลวงกรโภชนา ในปี พ.ศ. 2449 ได้มีการยุบอำเภออรัญประเทศลงเป็นกิ่งอำเภอ และให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอวัฒนานคร แต่ต่อมาประชากรของอำเภอวัฒนานครลดลง จึงถูกลดฐานะจากอำเภอวัฒนานครเป็นกิ่งอำเภอ ขึ้นการปกครองกับอำเภออรัญประเทศ ในปี พ.ศ. 2456 และยกฐานะเป็นอำเภออีกครั้งในปี พ.ศ. 2499 ขึ้นกับจังหวัดปราจีนบุรี จนถึงปี พ.ศ. 2536 ทางราชการได้แบ่งแยกบางส่วนของจังหวัดปราจีนบุรี ได้แก่ อำเภอสระแก้ว อำเภอคลองหาด อำเภอตาพระยา อำเภอวังน้ำเย็น อำเภอวัฒนานคร และอำเภออรัญประเทศ จังหวัดปราจีนบุรี มาตั้งเป็น จังหวัดสระแก้ว จนปัจจุบัน
วันที่ 2 พฤศจิกายน 2456 ย้ายที่ว่าการอำเภอวัฒนา ไปตั้งที่ที่ว่าการกิ่งอำเภออรัญ และเปลี่ยนนามอำเภอว่า อำเภออรัญประเทศ และย้ายที่ว่าการกิ่งอำเภออรัญ มาตั้งที่ที่ว่าการอำเภอวัฒนาเก่า และจัดตั้งเป็น กิ่งอำเภอวัฒนา และกำหนดให้ขึ้นการปกครองกับอำเภออรัญประเทศ
วันที่ 3 เมษายน 2494 โอนพื้นที่ตำบลหันทราย กิ่งอำเภอวัฒนานคร ไปขึ้นกับ อำเภออรัญประเทศ
วันที่ 5 มิถุนายน 2499 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอวัฒนานคร อำเภออรัญประเทศ เป็น อำเภอวัฒนานคร
วันที่ 7 มกราคม 2500 จัดตั้งสุขาภิบาลวัฒนานคร ในท้องที่บางส่วนของตำบลวัฒนานคร
วันที่ 7 กันยายน 2514 ตั้งตำบลหนองแวง แยกออกจากตำบลโนนหมากเค็ง
วันที่ 1 ตุลาคม 2516 ตั้งตำบลท่าเกวียน แยกออกจากตำบลวัฒนานคร
วันที่ 25 กรกฎาคม 2521 ตั้งตำบลซับมะกรูด แยกออกจากตำบลท่าเกวียน
วันที่ 20 พฤศจิกายน 2522 ตั้งตำบลไทยอุดม แยกออกจากตำบลท่าเกวียน
วันที่ 19 สิงหาคม 2523 ตั้งตำบลไทรเดี่ยว แยกออกจากตำบลท่าเกวียน
วันที่ 29 มิถุนายน 2525 ตั้งตำบลคลองหาด แยกออกจากตำบลซับมะกรูด
วันที่ 4 ตุลาคม 2526 ตั้งตำบลแซร์ออ แยกออกจากตำบลช่องกุ่ม
วันที่ 29 มกราคม 2528 แยกพื้นที่ตำบลคลองหาด ตำบลไทยอุดม ตำบลซับมะกรูด และตำบลไทรเดี่ยว อำเภอวัฒนานคร มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอคลองหาด ขึ้นกับอำเภอวัฒนานคร
วันที่ 31 กรกฎาคม 2530 ตั้งตำบลหนองหมากฝ้าย แยกออกจากตำบลหนองน้ำใส
วันที่ 21 ตุลาคม 2531 ตั้งตำบลหนองตะเคียนบอน แยกออกจากตำบลโนนหมากเค็ง ตั้งตำบลเบญจขร แยกออกจากตำบลซับมะกรูด ตั้งตำบลคลองไก่เถื่อน แยกออกจากตำบลไทยอุดม
วันที่ 21 พฤษภาคม 2533 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอคลองหาด อำเภอวัฒนานคร เป็น อำเภอคลองหาด
วันที่ 22 ตุลาคม 2534 ตั้งตำบลห้วยโจด แยกออกจากตำบลวัฒนานคร ตำบลโนนหมากเค็ง ตำบลท่าเกวียน
วันที่ 2 กันยายน 2536 แยกพื้นที่อำเภอสระแก้ว อำเภอคลองหาด อำเภอตาพระยา อำเภอวังน้ำเย็น อำเภอวัฒนานคร และอำเภออรัญประเทศ จังหวัดปราจีนบุรี มาตั้งเป็น จังหวัดสระแก้ว
วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลวัฒนานคร เป็นเทศบาลตำบลวัฒนานคร