อำเภอเขมราฐ: ประวัติศาสตร์
ชนชาติดั้งเดิมที่อาศัยอยู่บริเวณพื้นที่ตั้งอำเภอเขมราฐในอดีต สันนิษฐานว่าเป็นกลุ่มชนที่เกี่ยวข้องกับอาณาจักรล้านช้างและเขมรโบราณ เนื่องจากพื้นที่นี้เคยเป็นเส้นทางผ่านและเขตอิทธิพลของอาณาจักรต่าง ๆ ในภูมิภาคลุ่มน้ำโขง
เมื่อปี พ.ศ. 2357 อุปฮาด (ก่ำ) แห่งเมืองอุบลราชธานีไม่พอใจที่ทำราชการกับพระพรหมวรราชสุริยวงศ์ (ท้าวทิดพรหม) เจ้าเมืองอุบลราชธานี จึงอพยพไพร่พลไปหาทำเลที่เหมาะสมตั้งเมืองขึ้นใหม่ ที่บ้านโคกก่งดงพะเนียง พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ยกฐานะบ้านโคกก่งดงพะเนียงขึ้นเป็นเมืองชั้นเอกขึ้นตรงต่อกรุงเทพมหานคร พระราชทานนามว่า เขมราษฎร์ธานี พร้อมทั้งโปรดเกล้าฯ ตั้งให้อุปฮาด (ก่ำ) เป็นพระเทพวงศา (ท้าวก่ำ) เจ้าเมืององค์แรก
ความหมายของชื่อ เขมราษฎร์ธานี หรือ เขมราฐ มาจากคำว่า "เขม" (ภาษาบาลี หมายถึง ความเกษมสุข) กับ "ราษฎร" หรือ "รัฐ/รัฏฐ" (หมายถึง แว่นแคว้น ดินแดน) รวมกันมีความหมายว่า ดินแดนแห่งความเกษมสุข
พ.ศ. 2369 เกิดศึกระหว่างกรุงเทพมหานครกับนครเวียงจันทน์ เจ้าอนุวงศ์มีบัญชาให้เจ้าราชบุตรแห่งนครจำปาศักดิ์ยกทัพมายึดเมืองเขมราษฎร์ธานี และขอให้พระเทพวงศา (ท้าวก่ำ) เข้าร่วมด้วย แต่ท่านไม่ยินยอม จึงถูกจับประหารชีวิต
พ.ศ. 2371 พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้ท้าวบุญจันทร์ บุตรของพระเทพวงศา (ท้าวก่ำ) เป็นพระเทพวงศา (บุญจันทร์) เจ้าเมืองคนที่ 2 และโปรดให้เมืองโขงเจียมและเมืองเสมี๊ยะซึ่งเคยขึ้นตรงต่อจำปาศักดิ์มาขึ้นต่อเขมราษฎร์ธานี
ต่อมาในปี พ.ศ. 2388 ได้โปรดให้ตั้งเมืองคำเขื่อนแก้ว (ปัจจุบันคืออำเภอชานุมาน) และในปี พ.ศ. 2401 ให้ตั้งเมืองอำนาจเจริญ (ปัจจุบันคืออำเภอลืออำนาจ จังหวัดอำนาจเจริญ) ขึ้นตรงต่อเมืองเขมราษฎร์ธานี ในปี พ.ศ. 2425 ได้มีการตั้งเมืองเกษมสีมา (ปัจจุบันคือตำบลเกษม อำเภอตระการพืชผล) ขึ้นอีกแห่งหนึ่ง
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้มีการปฏิรูปการปกครองส่วนภูมิภาคครั้งใหญ่ตาม "พระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ ร.ศ. 116" มณฑลอีสานแบ่งออกเป็น 8 บริเวณ โดยเมืองอุบลราชธานีประกอบด้วย 3 เมือง คือ เมืองอุบลราชธานี เมืองยโสธร และเมืองเขมราฐ
พ.ศ. 2445 เมืองเขมราฐมีอำนาจปกครอง 6 อำเภอ ได้แก่ อำเภออุไทยเขมราฐ อำเภอปจิมเขมราฐ อำเภออำนาจเจริญ อำเภอคำเขื่อนแก้ว อำเภอโขงเจียม และอำเภอวารินชำราบ
อย่างไรก็ตาม ในปี พ.ศ. 2452 ทางราชการได้ลดฐานะเมืองเขมราฐลงเป็น อำเภอเขมราฐ และในปี พ.ศ. 2455 ได้โอนย้ายมาขึ้นกับจังหวัดอุบลราชธานีจนถึงปัจจุบัน โดยมีพระเกษมสำราญรัฐ (แสง จารุเกษม) เป็นนายอำเภอคนแรก
ต่อมาในปี พ.ศ. 2511 ได้แบ่งพื้นที่ตั้งเป็นอำเภอชานุมาน พ.ศ. 2525 แบ่งตั้งเป็นอำเภอโพธิ์ไทร และ พ.ศ. 2537 แบ่งตั้งเป็นอำเภอนาตาล
ทำเนียบผู้บริหารของเมืองเขมราษฎร์ธานีและอำเภอเขมราฐ ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน มีดังนี้
==== นายอำเภอเขมราฐ ====