อำเภอชุมพลบุรี: ประวัติ
การตั้งบ้านเมืองชุมพลบุรีโดยสังเขป ได้กล่าวไว้ว่า พระยาสุรินทร์ภักดีศรีไผทสมันต์ (ม่วง) เจ้าเมืองสุรินทร์ กราบบังคมทูลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ขอตั้งบ้านทัพค่ายเป็นเมืองชุมพลบุรี และโปรดเกล้าฯ ให้พระวิเศษราชา ผู้ช่วยราชการเมืองสุรินทร์ เป็นเจ้าเมือง ราชทินนามที่ "พระฤทธิรณยุทธ" (ต้นตระกูลฤทธิรณในปัจจุบัน) อำเภอนามชุมพลบุรีนั้น โปรดเกล้าฯ พระราชทานนามเมืองตามพระนามข้าหลวงใหญ่ต่างพระองค์ ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ กรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์ (พระองค์เจ้าชุมพลสมโภช) ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2427 เป็นต้นมา รวมเป็นเมืองอยู่ 10 ปี
พุทธศักราช 2431 อุปฮาดเมืองสุวรรณภูมิ ในฐานะผู้รักษาเมืองและกรมการเมืองมีใบบอกกล่าวโทษเมืองมหาสารคาม เมืองสุรินทร์ เมืองศรีสะเกษ ว่าแย่งชิงเขตแขวงเมืองสุวรรณภูมิ ไปขอตั้งเป็นเมืองขึ้น คือ เมืองมหาสารคาม ขอตั้งบ้านนาเลา เป็น เมืองวาปีปทุม เมืองสุรินทร์ ขอตั้งบ้านทัพค่ายเป็น เมืองชุมพลบุรี เมืองศรีสะเกษขอตั้งบ้านโนนหินกองเป็น เมืองราษีไศล ได้โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ข้าหลวงเมืองนครจำปาศักดิ์และข้าหลวงเมืองอุบลราชธานี ไต่สวนว่ากล่าวเรื่องนี้ แม้ว่าจะไต่สวนได้ความจริง แต่ก็รื้อถอนไม่ไหว เพราะเมืองทั้ง 3 นี้ ได้โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ตั้งเป็นเมืองขึ้นแก่เมืองทั้งสามมาหลายปีแล้ว จึงเป็นอันโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้คงเป็นเมืองขึ้นของทั้ง 3 เมืองตามเดิม
ต่อมาเมื่อวันที่ 22 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2480 ข้าหลวงประจำจังหวัดสุรินทร์ได้พิจารณาเห็นว่า บ้านเมืองมีความเจริญก้าวหน้าเป็นอันมาก การคมนาคมสะดวกขึ้น จึงกำหนดการเปลี่ยนแปลงการปกครองใหม่ โดยแยกตำบลพรหมเทพ(ปัจจุบันคือพื้นที่ ตำบลพรมเทพ ตำบลทุ่งกุลาและ ตำบลโพนครก) จากอำเภอชุมพลบุรีไปขึ้นต่ออำเภอท่าตูม ทำให้อำเภอชุมพลบุรีเป็นอำเภอเล็ก มีพลเมืองน้อย หาสมควรที่จะอยู่ในฐานะเป็นอำเภอไม่ จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ยุบอำเภอชุมพลบุรีเป็น กิ่งอำเภอชุมพลบุรี มีเขตปกครอง รวม 3 ตำบล คือ ตำบลชุมพลบุรี ตำบลไพลขลา ตำบลยะวึก เมื่อวันที่ 4 มีนาคม พ.ศ. 2480 อยู่ในการปกครองของอำเภอท่าตูม
วันที่ 6 มิถุนายน 2492 ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่ กิ่งอำเภอชุมพลบุรี โดยโอนหมู่ 2,7,8,9,11,12,13,14,15,16,17,18 ตำบลยะวึก ตั้งขึ้นเป็น ตำบลเมืองบัว
วันที่ 23 ธันวาคม 2495 ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่ กิ่งอำเภอชุมพลบุรี โดย โอนหมู่ 5,6,7,17 ตำบลชุมพลบุรี และหมู่ 9,11,12,13,16 ตำบลไพรขลา ตั้งขึ้นเป็น ตำบลนาหนองไผ่ โอนหมู่ 2,4,11,12,13,14,21,22 ตำบลชุมพลบุรี ตั้งขึ้นเป็น ตำบลศรีณรงค์
ต่อมาเห็นว่ากิ่งอำเภอชุมพลบุรีเป็นเมืองสงบ ไม่มีโจรผู้ร้ายชุกชุมเหมือนกับอำเภออื่น ๆ ประกอบกับประชาชนก็อยู่เป็นสุข อุดมสมบูรณ์ ประชาชนจากถิ่นอื่นก็อพยพเข้ามาทำกินมากขึ้นและตั้งถิ่นฐานมั่นคง สภาพทั่วไปเจริญขึ้นมาก จึงได้มีพระราชกฤษฎีกายกฐานะกิ่งอำเภอเป็นอำเภอ เรียกว่า อำเภอชุมพลบุรี ตั้งแต่วันที่ 20 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2496
วันที่ 13 กรกฎาคม 2521 ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่ อำเภอชุมพลบุรี โดยโอนหมู่ 5,6,7,8,15,16,19,20,21,22 ตำบลเมืองบัว ตั้งขึ้นเป็น ตำบลสระขุด
วันที่ 30 กันยายน 2535 ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่ อำเภอชุมพลบุรี โดยโอนหมู่ 9,10,11,13,14 ตำบลยะวึก และหมู่ 4,10,11,12,17 ตำบลศรีณรงค์ ตั้งขึ้นเป็น ตำบลกระเบื้อง
วันที่ 1 กันยายน 2536 ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่ อำเภอชุมพลบุรี โดยโอนหมู่ 3,5,6,7,8,14,17,18 ตำบลไพรขลา ตั้งขึ้นเป็น ตำบลหนองเรือ