อำเภอปะเหลียน: ประวัติ
ในสมัยก่อนท้องที่อำเภอปะเหลียนมีการปกครองขึ้นกับเมืองพัทลุง เมื่อเจ้าพระยานคร (น้อย) ได้ส่งบุตรมาปกครองเมืองตรังและขึ้นตรงต่อเมืองนครศรีธรรมราช พื้นที่แถบนี้มีผู้คนมาตั้งถิ่นฐานกันแล้ว เจ้าเมืองพัทลุงจึงส่งกรมการเมืองมาปกครองเพื่อเป็นการสกัดกั้นอำนาจของเจ้าเมืองนครศรีธรรมราชไว้ ขณะนั้นท้องที่อำเภอปะเหลียน มีประชากรน้อยมาก ไม่เหมาะสมที่จะยกฐานะเป็นเมืองดี ดังนั้น ตำแหน่งผู้ปกครองจึงเป็นเพียง "จอม" คำว่าจอมใช้กันเฉพาะที่มีชายไทยมุสลิมอยู่ แปลว่า ผู้เป็นใหญ่
ในสมัยต่อมาเมื่อประชากรมากขึ้นจึงยกฐานะขึ้นเป็นเมือง เมื่อ พ.ศ. 2341 เรียกว่า เมืองปะเหลียน เจ้าเมืองปะเหลียนคนสุดท้ายคือพระปริยันต์เกษตรานุรักษ์ เท่าที่มีหลักฐานปรากฏตัวเมืองครั้งแรกตั้งอยู่ที่หมู่ที่ 3 ตำบลปะเหลียนในปัจจุบัน ต่อมาได้ย้ายไปตั้งบริเวณหมู่ที่ 1 ตำบลท่าพญาในปัจจุบันเมื่อประมาณ พ.ศ. 2430
ในปี พ.ศ. 2434 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงเห็นว่า เมืองปะเหลียนทรุดโทรมมาก จึงยุบให้เป็นแขวงขึ้นตรงกับเมืองตรัง และในปี พ.ศ. 2438 ได้จัดตั้งที่ว่าการอำเภอเป็นครั้งแรกที่ตำบลท่าพญา ใช้ชื่อว่า อำเภอท่าพญา ครั้นได้จัดรูปแบบอำเภอขึ้นตามพระราชบัญญัติปกครองท้องที่ เมื่อ พ.ศ. 2440 ได้ย้ายที่ว่าการอำเภอไปตั้งที่บ้านหยงสตาร์ ตำบลท่าข้าม ใช้ชื่อว่า อำเภอปะเหลียน ในปี พ.ศ. 2460 และได้เปลี่ยนชื่อเป็น อำเภอหยงสตา จนกระทั่งปี พ.ศ. 2482 ได้เปลี่ยนชื่อเป็น อำเภอปะเหลียน ตามชื่อเดิมจวบจนปัจจุบัน ทั้งนี้เพื่อรักษาประวัติศาสตร์อันยาวนานของเมืองปะเหลียนไว้ ขณะนี้อำเภอปะเหลียนได้ก่อตั้งมาครบ108 ปี นับว่าเป็นอำเภอเก่าแก่อำเภอหนึ่งในจังหวัดตรัง
วันที่ 29 เมษายน 2460 เปลี่ยนแปลงชื่ออำเภอปะเหลียน จังหวัดตรัง เป็น อำเภอหยงสตา
วันที่ 17 สิงหาคม 2467 ยุบตำบลส้มเฟือง ให้โอนพื้นที่หมู่ 1,2 (ในขณะนั้น) ของตำบลส้มเฟือง ไปขึ้นกับตำบลบางด้วน โอนพื้นที่หมู่ 3,4 (ในขณะนั้น) ของตำบลส้มเฟือง ไปขึ้นกับตำบลในควน กับโอนพื้นที่หมู่ 2 (ในขณะนั้น) ของตำบลบางด้วน รวมกับหมู่ที่ 5 ตำบลท่าพญา
วันที่ 31 พฤษภาคม 2468 ยุบตำบลแหลมปอ รวมกับตำบลปะเหลียน
วันที่ 19 กันยายน 2481 แบ่งการปกครองหมู่ที่ 1,7,8 (ในขณะนั้น) ของตำบลสุโสะ และหมู่ที่ 11,12 (ในขณะนั้น) ของตำบลปะเหลียน ตั้งขึ้นเป็นตำบลทุ่งยาว
วันที่ 17 เมษายน 2482 เปลี่ยนแปลงชื่ออำเภอหยงสตา จังหวัดตรัง เป็น อำเภอปะเหลียน อีกครั้ง
วันที่ 1 พฤษภาคม 2482 โอนพื้นที่หมู่ 4 (ในขณะนั้น) ของตำบลสุโสะ ไปขึ้นกับตำบลหยงสตา
วันที่ 30 กันยายน 2490 ตั้งตำบลสุโสะ แยกออกจากตำบลท่าข้าม ตั้งตำบลบางด้วน แยกออกจากตำบลทุ่งพญา ตั้งตำบลบ้าหวี แยกออกจากตำบลบ้านนา
วันที่ 9 ธันวาคม 2490 แยกพื้นที่ตำบลย่านตาขาว ตำบลหนองบ่อ ตำบลทุ่งค่าย อำเภอกันตัง ตำบลนาชุมเห็ด อำเภอเมืองตรัง และตำบลในควน ตำบลโพรงจระเข้ อำเภอปะเหลียน มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอย่านตาขาว และให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอกันตัง
วันที่ 28 พฤศจิกายน 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลท่าข้าม ในท้องที่บางส่วนของตำบลท่าข้าม
วันที่ 30 พฤศจิกายน 2508 จัดตั้งสุขาภิบาลทุ่งยาว ในท้องที่บางส่วนของตำบลทุ่งยาว
วันที่ 16 สิงหาคม 2526 ตั้งตำบลแหลมสอม แยกออกจากตำบลปะเหลียน
วันที่ 24 ตุลาคม 2534 กำหนดเขตท้องที่ตำบลลิพัง อำเภอปะเหลียน ให้มีเขตการปกครองทั้งหมด 5 หมู่บ้าน
วันที่ 26 พฤษภาคม 2537 แยกพื้นที่ตำบลหาดสำราญ ตำบลบ้าหวี และตำบลตะเสะ อำเภอปะเหลียน ไปตั้งเป็น กิ่งอำเภอหาดสำราญ และให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอปะเหลียน
วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลท่าข้าม และสุขาภิบาลทุ่งยาว เป็นเทศบาลตำบลท่าข้าม และเทศบาลตำบลทุ่งยาว ตามลำดับ ด้วยผลของกฎหมาย
วันที่ 8 กันยายน 2550 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอหาดสำราญ อำเภอปะเหลียน เป็นอำเภอหาดสำราญ