Siirt: Tarihçe
=== Milât öncesi dönem ===
Coğrafî konum olarak Anadolu ve Mezopotamya'nın kesiştiği bölgenin yüksek kısımlarında kurulan Siirt'te 1963 yılında Halet Çamlıbel ve R.J. Braidwood başkanlığında kurulan Güneydoğu Anadolu Tarih Öncesi Araştırmaları Karma Projesi kapsamında Siirt ilinde yapılan yüzey araştırmalarında Cilalı Taş, Bakır, Tunç ve Hellenistik, Roma, Bizans ve İslâm dönemlerinden Yakın Çağ'a uzanan dönemlere ait buluntular ortaya çıkarılmıştır. 3500 yıl öncesine dayandığı iddia edilen Akabe Yolu da bu kenttedir.
639'da Elcezire'nin fethi için görevlendirilen İlyas Bin Ganem Diyarbakır yöresini İslam mücahidlerine açtığı zaman Siirt aynı akıbete uğramıştır. Diyarbakır'ın zaptında önemli hizmetleri bulunan Halit Bin Velid Hasankeyf Savaşı'nda muzaffer olduktan sonra Siirt'e yürümüş şehrin o zamanki hakimi Hersolu itaatini arz ederek şehri teslim etmiştir. Bundan sonra Siirt Hakimliği'ne sahabeden olan Hişşam oğlu Hakem tayin olunmuştur.
Milli Mücadele döneminde Siirt, toprak ağalarının ve aşiret ilişkilerinin etkili olduğu tipik bir Anadolu kasabasıydı. Siirt, Rus tehdidini atlattıktan sonra İngilizlerle karşı karşıya geldi. İngilizlere ait bir birlik, halkı sindirmek amacıyla kısa süreliğine Siirt'e gelse de birkaç gün içinde bölgeden ayrıldı. Bu olay dışında şehir, başka bir yabancı gücün işgaline maruz kalmadı. Siirt'teki aydın kesimin Müdafaa-i Hukuk Derneği aracılığıyla verdiği destek, büyük bir cesaret ve vatanseverlik örneğidir.
II. Meşrutiyet döneminden itibaren Siirt de meclise milletvekili göndermeye başlamış, ilk olarak 1908-1912 yılları arasında bağımsız milletvekili olarak Abdülrezzak Efendi görev yapmıştır. Ardından Nazım Bey (1912), Şeyh Nasreddin Efendi (1914–1918) gibi isimler mecliste Siirt'i temsil etmiştir.
1920'de toplanan Dördüncü Dönem Osmanlı Meclis-i Mebusan’ında ise Siirt’i Halil Hulki Bey temsil etmiştir. Bu dönemde Siirt Müdafaa-i Hukuk Derneği, Vahideddin’e, hükûmete, dışişlerine ve işgalci devlet temsilciliklerine telgraflar göndermiş, İzmir’deki Reddi İlhak Cemiyeti ve diğer Müdafaa-i Hukuk örgütleriyle de iletişim kurmuştur.
Siirt’te de bir Müdafaa-i Hukuk Derneği kurulmuş ve başkanlığına eski müftü Halil Hulki AYDIN getirilmiştir. Derneğin üyeleri arasında Ömer ATALAY, Belediye Başkanı Hamit Bey ve ileri gelenlerden Hamza Hilmi, Bekir Sıtkı ve Abdülkerim Bey yer almıştır. Bu topluluk, Atatürk’ün düşüncesi doğrultusunda hareket ederek İstanbul Hükûmeti’ne ve işgalcilere karşı durmaktan çekinmemiştir.
Erzurum Kongresi’nde Mustafa Kemal’in “her ilden bir temsilci gönderilmesi” önerisine uygun olarak, Cemil AYDIN kongreye katılmış ve kararların yer aldığı kitabı getirerek Siirt şubesine teslim etmiştir. Halil Hulki AYDIN milletvekili seçilip ayrıldıktan sonra dernek başkanlığına Ömer ATALAY getirilmiş, üyeliklere ise Cemil AYDIN, Şebap ÖZEL, Muhammed Fehmi FIRAT, Yahya Hikmet YAVUZ ve Bilal EVİN seçilmiştir.
Milli Mücadele yıllarında Siirt, Bitlis Vilayeti'ne bağlı bir sancak durumundaydı. Merkez kazanın dışında Pervari, Garzan, Eruh, Şirvan ve Şırnak olmak üzere toplam altı kaza bulunmaktaydı. Nüfus bakımından en yoğun bölge Siirt Merkez Kazası idi. Ancak 1890'lardan itibaren nüfus ciddi şekilde azalmış, 60.000 civarında olan nüfus 1914'e gelindiğinde yaklaşık 30.000'e düşmüştü. Bu azalma I. Dünya Savaşı boyunca da devam etti.
Bu düşüşte, Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan sonra Doğu ve Güneydoğu'daki işgal hareketlerini sürdüren Rusların da etkisi büyüktü. …