อำเภอบ้านโฮ่ง: ประวัติ
อำเภอบ้านโฮ่ง แต่เดิมมาเป็นพื้นที่ป่าดงพงไพรเคยมีชุมชนเก่าแก่ตั้งแต่ยุคหริภุญชัย มีตำนานเล่าขานสืบกันมาเกี่ยวกับเมือง “เวียงหวาย” (ซึ่งตั้งอยู่บริเวณวัดพระเจ้าสะเลียมหวานและพื้นที่ใกล้เคียง) ที่มีเจ้าพ่อพระยาจันทร์” (หรือปัจจุบันชาวบ้านนิยม เรียกตามสมัญญานามว่า เจ้าพ่อแปดเหลี่ยม) เป็นผู้ปกครองซึ่งเป็นเวียงหรือชุมชนร่วมสมัยกับขุนหลวงมะลังกะที่มีเวียงอยู่ที่เชิงดอยสุเทพ(ตามตำนานเรื่อง นางแก้ว-เวียงหวาย)
ในสมัยเจ้าผู้ครองนคร อำเภอบ้านโฮ่งก็เป็นเพียงตำบลหนึ่ง ที่อยู่ในการปกครองดูแลของ“เมืองปากบ่อง” (ปัจจุบันคืออำเภอป่าซาง) ในช่วง พ.ศ.2450 มีหลักฐานว่าขุนโฮ่งหาญผจญซึ่งเป็นบุตรของพระยาสุพรรณเป็นกำนันปกครองท้องที่ตำบลบ้านโฮ่ง
24 เมษายน 2460 ทางราชการยกตำบลบ้านโฮ่ง ตำบลเหล่ายาว ตำบลป่าพลูขึ้นเป็นกิ่งอำเภอ ชื่อ “กิ่งอำเภอบ้านโฮ่ง” ขึ้นกับเมืองปากบ่อง โดยในช่วงนั้น จังหวัดลำพูน จะประกอบด้วย3 อำเภอ กับ 2 กิ่งอำเภอ คือ อำเภอเมืองลำพูน อำเภอปากบ่อง อำเภอลี้ กิ่งอำเภอบ้านโฮ่ง และกิ่งอำเภอแม่ทา 25 พฤษภาคม 2499 กิ่งอำเภอบ้านโฮ่งได้รับยกฐานะเป็น “อำเภอบ้านโฮ่ง” มีนายสีห์ ปล่องทอง เป็นนายอำเภอคนแรก โดยที่ว่าการกิ่งอำเภอและ ที่ว่าอำเภอ สมัยแรกๆ ตั้งอยู่ที่บริเวณโรงเรียนบ้านโฮ่งศีลาภรณ์(หมู่ 2 ตำบลบ้านโฮ่ง ในปัจจุบัน)
ในช่วง 2499 – 2501 นายสีห์ ปล่องทอง นายอำเภอคนแรกได้ของบประมาณมาสร้าง ที่ว่าการอำเภอบ้านโฮ่ง ที่บ้านสันตับเต่า (ที่ตั้งอำเภอปัจจุบัน) เพราะเห็นว่า เป็นที่ป่ากว้างขวาง เมื่อสร้างเสร็จแล้วก็ยังไม่สามารถย้ายสถานที่ปฏิบัติราชการมาอยู่ ณ ที่แห่งใหม่ได้ เนื่องจากชาวบ้าน และเจ้าหน้าที่ได้คัดค้านไม่ยอมให้ย้ายมาอยู่ที่ใหม่ เพราะว่าที่ว่าการอำเภอที่สร้างใหม่ ยังไม่มีน้ำ ไม่มีไฟฟ้าใช้และห่างไกลชุมชน จนมาถึงสมัยเจ้าพงศ์สุวรรณ ณ ลำพูน นายอำเภอ บ้านโฮ่งคนที่ 8 (พ.ศ.2505 – 2509 ) ท่านได้พูดชี้แจงกับชาวบ้านและเจ้าหน้าที่จนเกิดความเข้าใจ ตลอดจนได้ซ่อมแซมอาคารที่ว่าการอำเภอ หลังใหม่เรียบร้อยแล้ว จึงย้ายจากอาคารเดิม หมู่ 2 ตำบลบ้านโฮ่ง มาอยู่ ณ ที่ตั้งปัจจุบัน จนกระทั่งบัดนี้คำว่า โฮ่ง หมายถึงที่ล่ม หรือลาดต่ำลงไปมีดิน อุดมสมบูรณ์ อำเภอบ้านโฮ่ง จึงเป็นแหล่ง ผลิตพืชผลการเกษตร ที่สำคัญของจังหวัดลำพูนมาตั้งแต่สมัยโบราณ จนถึงปัจจุบันปัจจุบัน