بندر گناوه: تاریخ
ویرانه‌های شهر تاریخی جنابه در نزدیکی گناوهٔ کنونی قرار دارند. این شهر در دورهٔ آغازین اسلامی از بنادر ناحیهٔ ارّجان بود و در منابع جغرافیایی اسلامی به‌کرات از آن یاد شده است.
بر پایهٔ گزارش بلاذری و ابن اثیر، گناوه در سال ۲۳ هجری/۶۴۴ میلادی به دست عثمان بن ابی‌العاص ثقفی بدون جنگ فتح شد. طبری نیز گزارش کرده است که در سدهٔ سوم هجری، مردم گناوه در کشتی‌سازی مهارت داشتند و در زمان خلافت معتمد عباسی برای موفق عباسی کشتی می‌ساختند.
در سدهٔ چهارم هجری/دهم میلادی، گناوه شهری بزرگ و آباد و یکی از مراکز مهم بازرگانی فارس بود. صید مروارید در آن رواج داشت و کارگاه‌های دولتی تولید پارچه‌های دیبا نیز در شهر فعالیت می‌کردند و محصولات آنها صادر می‌شد. بنادر جنابه، سینیز و مهروبان از مهم‌ترین راه‌های بازرگانی ناحیهٔ ارجان با هند، خاور دور و عراق بودند.
ابوسعید جنابی، بنیان‌گذار دولت قرمطیان در بحرین و احساء، از گناوه برخاسته بود. مقدسی در سال ۳۷۵ قمری/۹۸۵–۹۸۶ میلادی از بازارهای روشن و مسجد جامع واقع در مرکز شهر یاد کرده است.
زکریای قزوینی که در ۶۷۴ قمری/۱۲۷۵–۱۲۷۶ میلادی از گناوه دیدن کرد، آن را شهری کوچک در ساحل خلیج فارس توصیف کرده است. در دورهٔ محمدشاه قاجار بندر همچنان درآمد مالیاتی داشت، اما در روزگار ناصرالدین‌شاه بخش بزرگی از شهر تاریخی ویران شده بود.
حسن فسایی نیز در فارسنامه ناصری ویرانه‌های گستردهٔ گناوهٔ قدیم، چاه‌ها، بقایای ساختمان‌ها و آبراهی را که هنگام مد برای انتقال کالا از کشتی‌ها به شهر استفاده می‌شد، توصیف کرده است.