Velsen: Geschiedenis
=== Prehistorie ===
De eerste cultuursporen binnen de gemeentegrenzen zijn gevonden bij het uitgraven van de Westbroekplas te Velserbroek en betreffen die van mensen van de zogenoemde midden- tot laatneolithische Vlaardingencultuur (ca. 3500–2500 v.Chr.)
Uit wat latere tijd zijn in de Velsense omgeving resten van de enkelgrafcultuur (ca. 2600 v.Chr.) gevonden. Het oude dorp Velzen, thans Velsen-Zuid ligt zelf niet op een strandwal, maar op een oeroude strandvlakte. De bewoonbare en inderdaad herhaaldelijk bewoonde strandwal ligt zo'n 400 m. westelijker. Tot de oudste archeologische vondsten behoort eveneens een grafheuvel uit de Late Steentijd (ca. 2000 v.Chr.), eertijds opgeworpen in een kweldergebied met riet- en veenmoerassen tussen de oude duinen die werd aangetroffen bij Westlaan-Noord te Velserbroek. Een tweede grafheuvel op dezelfde plek, aangelegd voor een leidersfiguur stamt uit de Midden-Bronstijd (1400–1200 v.Chr.). Deze heuvel bevatte gouden sieraden, een bronzen pronkbijl en resten van een bronzen zwaard. De mannelijke overledene van wie het lijksilhouet nog zichtbaar was, lag begraven bovenop een omgekeerde houten bekisting.
Tussen Rijkswegen A9 en A22 bij Velsen groef men de restanten van twee houten Midden-Bronstijd-boerderijen (ca. 1400–1000 v.Chr.) op. Zij waren beide 20 m. lang en 6–7 m. breed en bestonden uit een woon-, werk- en stalgedeelte en lagen ooit aan de westoever van het Oer-IJ. Bij de opgravingen werden onder meer aardewerk, botten en schelpen gevonden.
Andere Bronstijdsporen (vanaf 2000 v.Chr.) werden ontdekt (AWN, 1967–1970) aan de noordwestzijde van het dorp Velsen. Dit betrof aardewerk van zowel de Hilversumcultuur als de Wikkeldraad-cultuur, alsook barnstenen kralen. In 1979 werd tussen het oude dorp Velsen en het westelijk gelegen pontveer aan het kanaal deze [Hilversum]-laag weer aangegraven. Het resultaat was enkele aardewerkscherven, vier vuursteenafslagen en een bronzen ring. In Driehuis, tussen sportterrein Waterloo en de Driehuizerkerkweg, vond men op een lage zandrug een kleine boerenhoeve van veehouders uit de Brons-/IJzertijd, ca. 1000-800 v.Chr. Vondsten daarbij betroffen een aconische pot, kom met ringoortje, een handgevormde, hard gebakken pot met stafband en nagelindrukken bij de schouder, drie vuurstenen spitse werktuigjes, ijzerslak en bot van hert.
Keerploeg-voren op akkers uit de vroege IJzertijd (ca.800-500 v.C.) zijn ontdekt in de zandige ondergrond nabij het voormalige station IJmuiden-Oost. Zuidelijk langs het kanaal in IJmuiden op oud heideduinzand werd bodembewerking geconstateerd in de vorm van omgekeerde grasplaggen over stuifzand.
Prehistorische agrarische bewoning en ijzerbewerking in het gebied is voorts bewezen door onder andere de vondst van het uiteinde van een uit leem gebakken blaaspijp en stukken ijzerslak bij het Spanjaardsbergje (een voormalige zandheuvel die deel uitmaakte van een grotere zandrug met ingesloten zoetwaterbel) bij de Cremerlaan in Santpoort-Noord (ca. 400 v.Chr.) en van ijzerslakken samen met IJzertijd-scherven gevonden op het Hoogoven-terrein. Op het Spanjaardsbergje bleken zes à zeven cultuurlagen (Late IJzertijd-Romeinse Tijd, 400 v.Chr.-300 na Chr.) boven elkaar te liggen, gescheiden door lagen stuifzand. Men gebruikte hier de spinklos en het weefgetouw, smolt en smeedde ijzeroer tot messen of ploegscharen en bereidde zeezout. …