Yenişehir, Bursa: Tarihçe
Yenişehir'in bilinen tarihi 14. yüzyıl başlarına kadar uzanır. O dönemde Bilecik'in merkez olduğu Ertuğrul sancağına bağlanmış ve bu konumunu 1926'ya kadar sürdürmüştür. 1308 yılında Yenişehir Melangeia/Malágina adıyla bilinmekteydi. Yenişehir'in eski adının Neapolis olduğu da ileri sürülmektedir. Nüfus mübadelesi öncesinde yaklaşık 5.000 nüfusuyla aynı adı taşıyan bir alt idarenin merkeziydi; nüfusunun 2.500'ü mükemmel okullara sahip olan Rumlar idi. Rumlar 1923'teki zorunlu nüfus mübadelesinden sonra göç ettiler. Osmanlı fethinin ilk yıllarında hanedanın kurucusu Sultan I. Osman'ın ikametgâhıydı. Sarayının ve diğer yapılarının (hamamlarının) izleri günümüze kadar korunmuştur. Yenişehir'in Türk fethinden önce Neapolis adıyla adlandırıldığı iddia edilmek ile birlikte şehrin adı Neapolis Türkçeleştirilmiş olabilir. Osmanlı'nın ilk dönemlerinde Bizans'tan fetihedildiği veya Bizans'tan şehrin kendiliğinden Osmanlılara katıldığı da ileri sürülmektedir. 1926-1930 arasında İznik, buraya bağlı bucak merkeziydi.
Osmanlı'nın beylikten devlet haline geçtiği yıllarda Köprühisar ve Yarhisar'ın zapt edilmesinden sonra Yenişehir ovasını da topraklarına katan Osman Bey bu bölgeyi gazilerine kılıç hakkı olarak yurt edinmeleri için vermiştir. Yenişehir ilk defa o zaman iskâna açıldığı için bu isim ile bilinir olmuştur. İsmail Hakkı Uzunçarşılı'nın Osmanlı Tarihi adlı kitabında da “Ovada bir Türk şehri kurulmuş ve harp sahasına yakın olması dolayısıyla karargâh yapılmıştır” ifadesine yer verilmiştir.
Bu bilgiler ışığında Yenişehir'in bir Türk şehri olarak kurulduğu ve ikamete açıldığı anlaşılmaktadır. 680 yıllık bir Türk şehri olan Yenişehir 27 Ekim 1920'de Yunan işgaline uğramış, iki yıl sonra 6 Eylül 1922 tarihinde işgalden kurtarılmıştır.
Köylerin kuruluşu ise daha eskiye dayanmaktadır, örneğin Yarhisar mahallesinin Bizans döneminde Tekfur Kışlası olduğu bilinmektedir. Aynı şekilde Akbıyık ve Süleymaniye köylerinde Bizans döneminden kalma tarihi kalıntılara (kale) rastlanmıştır. Osmanlılar şehirde birçok tarihî eser inşa etmişlerdir. Günümüze kadar gelen eserlerden ilçe merkezindeki 17 camiden 10 tanesi Osmanlı dönemine aittir. Yine köylerde de yapılan camilerin ve hamamların bir kısmı Osmanlı döneminde yapılmıştır. İlçedeki diğer tarihî eserler Babasultan Zaviyesi, Sinanpaşa Camii ve Kervansarayı, Çiftehamamlar, Süleymanpaşa Camii ve Türbesi, Saray Hamamı, Şemaki Evi.
Yenişehir tarihi anlatılırken, Osmanlı İmparatorluğu'nun kurucusu Osman Bey'in çocukluğunun Yarhisar mahallesinde geçtiği, Koyunhisar ovasında Bizanslılara karşı büyük zaferler kazandığı ve bu ilerleme ile Osmanoğulları Beyliği'nin sınırlarının batıya ilerlemesine vurgu yapılır. Bu savaşlarda Osman Bey'in yeğeni Aydoğdu Bey ölmüştür, mezarı hâlen Koyunhisar mahallesinde bulunmaktadır.