شهرستان ابرکوه: منابع تاریخی و سخن بزرگان در مورد ابرکوه
در سبب نامگذاری ابرقو تاریخ و جغرافی نویسان، علتهایی را ذکر نمودهاند. یاقوت از این شهر با عنوان «ابرقوه» یاد کرده و نوشتهاست:
«برخی آن را ابرقویه نوشتهاند و اهل فارس ورکوه نامیدهاند به معنی فوقالجبل و …»
قزوینی نیز نام آن را به صورت درکوه آورده و به قرب الجبل معنی کردهاست.
حمدالله مستوفی در خصوص وجه تسمیه ابرکوه مینویسد:
«اول در پایان کوهی ساخته بودند و برکوه میگفتندی و بعد از آن در صحرایی که اکنون است این شهر کردند.»
مؤلف فارسنامه ناصری نیز در این باره چنین نوشتهاست:
«در اصل «برکوه» یعنی سینه کوه، الفی بر آن افزودند، ابرکوه گردید. پس تصرف عربی در آن نموده، ابرقوه گفتند.»
محمد بن خلف تبریزی از این شهر با عنوان «ابرکوه» یاد نموده و دربارة آن چنین آوردهاست:
«ابرکوه» به ضم کاف نام شهری است در عراق عجم و چون آن شهر برزمینی که در ته آن، کوه است واقع شده، به این نام موسوم ساختند و معرب آن «ابرقو» است؛ و سرانجام مؤلف کتاب اقلیم پارس بر این باور است که نام اصلی «ابرقو»، «برکوه» بودهاست که به مناسبت جایگاه شهر پیشین بر بالای صخرههای کوتاه در دوران ساسانیان، آن را به این نام خواندهاند و به مرور زمان، مصوت کوتاه الف برآن افزوده شده و به صورت «ابرکوه» درآمده. «این شهر در دو نوبت احداث شده، نوبت اول به حدود پنج هزار سال پیش میرسد و شهر در دامنه تپههایی که نزدیک هم قرار دارند به وجود آمده و نامش برکوه یا برقو بودهاست و شهرت چندانی نداشته و ابرقوهی که در قرنهای بعد در محل فعلی ایجاد شده، اهمیت و جمعیت بیشتری داشته و کلمة «ابر» در جلوی اسم نشان دهنده مفهوم بزرگی و عظمت شهر بودهاست.»
توضیح اینکه پیشوند «ابر» که صورت قدیمی تر حرف اضافه «بر» در زبان پهلوی و فارسی باستان است و در شهرهای دیگر چون: ابرغان ـ از بخشهای شهراسب ـ ابرشهرـ به معنی شهر بالا و نام قدیم ناحیهای بوده که نیشابور در آن قرار داشتهاست ـ و ابرقباد ـ شهری برکنارة شرقی رود دجله ـ نیز به کار رفتهاست، به این جهت بوده که آن نام را به بزرگی و اهمیت یاد کنند.
ابوالفتح قهرمانی مینویسد: این شهر در دامنه سپید و تپههای سیاهرنگ که نزدیک هم قرار دارند، بهوجود آمده، احتمالاً نامش «برکوه»، «ورقو» یا «برقو» بودهاست و خیلی کوچک بوده و آوازهای نداشتهاست. حتی از قریه «میم» که چهار راه ابرایشم به حساب میآمده، شهرتش کمتر بوده، زیرا چند خانواری بیش در آن سکونت نداشتند.
آن ابرقوه که شهرتی داشته، در قرون بعد و در محل فعلی ایجاد شدهاست و اهمیت بزرگی و جمعیت بیشتری که داشته، کلمه «ابر» که معنی بزرگی میدهد در جلو آن قرار گرفتهاست که مفهوم ابرقوه بزرگ را برساند.
در سال۱۳۵۰ ش، وزارت کشور، نام این شهر را از «ابرقو» به «ابرکوه» تغییر داد. اما در محاورات مردم هنوز لفظ «ابرقو» متداول است.