Lapseki: Lapseki tarihi ve kültürü
=== Antik dönem ===
Antik dönem tarihi**
Lapseki (antik adıyla *Lampsakos*), çok eski bir yerleşim olup Antik Çağ’da *Pityausa* adıyla bilinmekteydi. Kent, zamanla Foçalıların ve ardından Miletos kökenli kolonistlerin hâkimiyetine girmiştir. MÖ 7. yüzyılda Miletosluların Marmara ve Karadeniz kıyılarına yönelen koloni hareketleri sırasında Lampsakos da kolonileştirilmiş, stratejik konumu sayesinde bölgesel ticarette önemli bir merkez haline gelmiştir. Bu dönemde kentin özellikle şarap üretimiyle tanındığı ve I. Darius ile I. Serhas gibi Pers hükümdarlarına şarap gönderildiği belirtilmektedir.
Lampsakos, Çanakkale Boğazı’nın girişinde, Trakya ile Anadolu arasındaki geçiş güzergâhı üzerinde yer alması nedeniyle tarih boyunca stratejik önemini korumuştur. Bu konum, kentin sık sık istilalara uğramasına ve siyasi hâkimiyetin el değiştirmesine yol açmıştır. Pers egemenliği döneminde kent, satraplık sistemine bağlanmış ve vergi yükümlülüğü altına girmiştir. Perslerin bölgeden çekilmesinin ardından şehir, Yunan site devletlerinin etkisi altına girmiştir.
Peloponez Savaşı sırasında Lampsakos, Atina ve Sparta arasındaki mücadelede önemli bir rol oynamıştır. Kentin savunmasız olması nedeniyle Atinalılar tarafından kolayca ele geçirilmiş ve daha sonra tahkim edilerek boğazın kontrolü için bir üs haline getirilmiştir. Ancak Spartalı komutan Lysandros, bölgeye düzenlediği sefer sonucunda kenti ele geçirmiştir. Ardından gerçekleşen Aigospotamoi Muharebesi'nde Sparta'nın zafer kazanmasıyla Lampsakos uzun süre Spartalıların hâkimiyetinde kalmıştır.
Helenistik dönemde Lampsakos, önemini korumaya devam etmiştir. Büyük İskender'in Asya seferi sırasında kent çevresinden geçtiği ve bölgenin onun koruması altına girdiği bilinmektedir. Ayrıca antik Yunan filozofu Epikür’ün bir süre Lampsakos'ta bulunduğu ve burada bir felsefe çevresi oluşturduğu da tarihsel kaynaklarda yer almaktadır.
Büyük İskender'in ölümünden sonra; Makedonya Kralı V. Filippos, Yunanistan'ı hakimiyeti altına almaya çalışırken Selefkî İmparatoru III. Antiohos'da donanması ile Ege kıyılarını ve Çanakkale Boğazındaki, Lampsakos'u zapt etti. Lampsakoslular, Anadolu şehirleri içinde bir ilk olarak Roma'ya gönderdikleri heyetle kendilerinin kurtarılmalarını ve yardım edilmesini (M.Ö. 197) istediler. Roma ile Selevkoslular arasında yapılan savaş sonunda M.Ö. 188 yılında Apamea Kibatos, şehrinde barış antlaşması yapıldı. Lapseki ve Boğazlar Romalıların müttefiki Bergama Kralı Evmenes'in koruyuculuğuna bırakıldı. Sonraki dönemlerde Roma İmparatorluğu Anadolu üzerindeki hakimiyetini daha da arttırarak Bergama ve Bitinya Krallıklarını da ortadan kaldırdı ve böylece bölgede tek güç olarak kaldı. Lapseki de kesin olarak Roma hakimiyeti altına girdi. …