Fatih: Tarihi
Fatih ilçesi, İstanbul'un tarihî yarımadasını kapsayan ve hem Antik Çağ'dan Bizans'a hem de Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan üç bin yılı aşan bir yerleşim alanı üzerinde kuruludur. Bölgenin tarihi MÖ 7. yüzyılda Megaralı kolonistler tarafından Bizantion'un kurulmasına kadar gider. Roma İmparatorluğu'nun 330 yılında Konstantin tarafından başkent ilan edilmesiyle yarımada, imparatorluk idaresinin merkezi hâline gelmiş; Konstantin Forumu, Büyük Saray, Hipodrom ve Ayasofya gibi yapılar bu dönemin temel karakterini belirlemiştir.
Bizans döneminde Fatih, dini ve idari yapıların yoğunlaştığı bir merkez olarak gelişmiştir. 5. yüzyılda Theodosius surlarının tamamlanmasıyla yarımada, dünyanın en güçlü savunma sistemlerinden biri hâline gelmiş; Zeyrek'teki Pantokrator Manastırı, Vefa'daki Kilise Cami, Fenari İsa Manastırı, Blaherne bölgesindeki kutsal yapılar ve imparator saray kompleksi bu dönemde inşa edilmiştir. 1204'te Dördüncü Haçlı Seferi'nin şehri tahrip etmesine rağmen Palaiologos hanedanının 1261'deki dönüşü sonrası yarımada yeniden imar edilmiştir.
1453'te İstanbul'un Türkler tarafından fethiyle Fatih, Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti olarak yeniden şekillenmiştir. Bölge, imparatorluğun siyasi, dini ve kültürel merkezi hâline gelmiş; bu dönüşümün odağını II. Mehmed'in inşa ettirdiği Fatih Külliyesi ve Topkapı Sarayı oluşturmuştur. Fatih Külliyesi çevresinde kurulan medreseler, darüşşifa, kütüphane ve imaretler Osmanlı klasik dönem eğitim ve sosyal yapısının temelini oluştururken; 16. yüzyılda Mimar Sinan'ın inşa ettiği Süleymaniye Külliyesi İstanbul siluetinin en belirleyici unsuru hâline gelmiştir.
Osmanlı döneminde Fatih, yalnızca Müslüman mahallelerin değil, Rum, Ermeni ve Yahudi cemaatlerinin de yaşadığı çok kültürlü bir bölgeydi. Fener ve Balat'ta Rum Ortodoks Patrikhanesi ve eski Bizans kiliseleri; Samatya'da Ermeni mahalleleri; Hasköy ve Balat çevresinde sinagoglar bu etnik dokunun izlerini günümüze taşımaktadır. Semt, 1509'daki “Küçük Kıyamet” depremi, 1766 depremi ve çok sayıda büyük yangınla defalarca hasara uğramış ancak her seferinde yeniden inşa edilmiştir.
19. yüzyıl Tanzimat reformlarıyla birlikte ilçede modern belediyecilik uygulamaları başlamış; yollar genişletilmiş, yeni idari yapılar inşa edilmiş ve şehir dokusu kısmen değişmiştir. 1871'de Sirkeci–Edirne demiryolunun açılması bölgenin ulaşım tarihinde önemli bir dönüm noktası olmuştur.
Cumhuriyet döneminde İstanbul'un idari merkezi Ankara'ya taşınsa da Fatih, Türkiye'nin en yoğun tarihî mirasını barındıran ilçe olarak önemini sürdürmüştür. 1950'lerde başlayan yol genişletme politikaları (özellikle Vatan Caddesi ve Millet Caddesi), ilçenin geleneksel dokusunu önemli ölçüde etkilemiştir. 1985'te tarihi yarımada UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dâhil edilmiştir. 2009 yılına kadar Fatih ve Eminönü tek bir ilçe iken bu tarihte ikiye ayrılmış; günümüz Fatih ilçesi tarihî yarımadanın büyük bölümünü kapsamaktadır.
Günümüzde Fatih, Ayasofya, Süleymaniye, Kapalıçarşı, Sultanahmet Meydanı, Haliç kıyıları, sur sistemi ve Fener–Balat gibi alanları barındıran, İstanbul'un hem turistik hem kültürel hem de dini merkezlerinin büyük bir kısmını içeren bir bölge olarak varlığını sürdürmektedir.