Şebinkarahisar: Tarih
Şebinkarahisar'ın derin tarihine ilişkin yeterli bilgiler henüz istenilen nitelikte değildir. Kimi tarihçilere göre Hititler zamanında varlık göstermeye başladığı ve "Azzi Hayaşa Ülkesi" olarak adlandırıldığı ve burada Kaşkaların yaşadığı söylenir. Bir ara Kimmerler ve İskitlerin saldırısına uğrayan bölge, bilinen devir içinde Pontus Krallığıın hakimiyeti altında kalmıştır (MÖ.298-263).
6. yüzyıl Bizans tarihçisi Prokopius, Romalı general Pompeius'un o dönemde zaten antik bir yapı olan bu kaleyi MÖ 65 yılında ele geçirdiğini ve adını Latince: Colonia (Grekçe: Κολώνεια, romanize: Koloneia) olarak değiştirdiğini aktarmaktadır. Kalede bulunan 9. veya 10. yüzyıla ait bir Grekçe yazıt, Şebinkarahisar’ın antik Koloneia şehri olduğunu kesin olarak doğrulamaktadır. İlginç bir ayrıntı olarak; Selçuklu tarihçisi İbn Bîbî'nin kayıtları ve 14. yüzyılda Eretna Beyliği tarafından darp edilen sikkeler, ismin Ermenice bir türevi olan Koğoniya ismine yer verir. Bu ismin tarihteki Türkçe biçimi ise Kuğuniya olarak geçmekteydi.
Şebinkarahisar MS 391'de Orta Asya'dan Peçenek ve Kuman Türkleri tarafından istila edilmiş ve 60 yıl kadar bu Türklerin himayesinde kalmıştır. Zamanla bu Türkler Hristiyan misyonerleri tarafından Hristiyanlaştırılmışlardır. Kayadibi Meryemana Kilisesi diye adlandırılan kilise Hristiyanlaştırılan bu Türkler tarafından inşa edilmiştir. Bu tarihten itibaren şehir Romalılar ve Türkler arasında devamlı el değiştirmiştir. 1071 Malazgirt Meydan Muharebesinden sonra Şebinkarahisar bir daha çıkmamak üzere Türklerin eline geçmiştir.
Şehrin imar edilmesi Bizans İmparatoru Justinaiaus zamanında olmuş, kale onarılarak sağlamlaştırılmıştır.
Karahisar, 778 yılında kısa bir süre Emevi ordularınca Yezid bin Usayd al-Sulâm tarafından ele geçirilmiştir. Aynı şekilde Abbasiler tarafından 939-940 yılları arasında çevre köyler ele geçirilmiştir. Türklerin Anadolu'ya girişi ile (1071 Malazgirt Savaşı) Mengücek Gazi ve Danişmend Gazi tarafından birlikte fetih edildiği ileri sürülmektedir. Nitekim 1228 yılında şehir Anadolu Selçuklu Devletine bağlanmıştır. Bu devletin zayıflayıp yıkılmasından sonra, sırasıyla İlhanlılar, Eratnalılar ve Kadı Burhaneddin ile Akkoyunlu beyliklerinin idaresine girdi. Akkoyunlu Devletinin 1473 yılında Fatih Sultan Mehmed'e Otlukbeli Muharebesinde yenilmesinden sonra, Şebinkarahisar Osmanlı Devlet idaresine girdi. Şehzadeler Şehri olarak da anılan Karahisar, Karahisar-ı Şarkî adıyla anılmış ve yönetim açısından sancak durumuna getirilerek yönetilmiştir.
Şebinkarahisar'da çeşitli dinlere mensup vatandaşlar yüzyıllarca beraber, kardeşçe yaşamışlardır. Ancak, bilhassa dış güçlerin etkisi ile etnik guruplar zaman zaman baş kaldırmışlar ve müessif hadiseler meydana gelmiştir. 1915 yılında ayaklanan Ermeniler kaleyi ele geçirmişler ve 20 gün boyunca devam eden çatışmalardan sonra ayaklanma bastırılmıştır. Ayaklanma süresince 403 Türk ölmüş, 176'sı da yaralanmıştır.
Kurtuluş Savaşı'nda Şebinkarahisarlıların üstün gayret ve fedakarlıkları her türlü takdirin üstündedir. 1919 yılında Erzurum'da toplanan kongreye Şebinkarahisar'ı temsilen Dr. Cemil Şencan delege olarak katılmıştır. 1920 yılında ilçede Anadolu Müdafa-i Hukuk Cemiyeti Şurası kurulmuştur. Cemiyet bu dönemde dış tahriklerle, şımarık Ermeni ve Rum çetelerinin mezalimlerinin büyümesine engel olmuştur. …