Mook en Middelaar: Geschiedenis
Resten van een villa in Plasmolen en van een brug over de Maas tussen Middelaar en Cuijk duiden op het Romeinse verleden. Op het landgoed Sint-Jansberg in Plasmolen bevinden zich in de bodem de resten van een Romeinse villa uit de 2e eeuw na Chr. In de jaren dertig verrichtte de Leidse archeoloog Braat een uitgebreid onderzoek naar de villaresten. Volgens informatie van het toenmalige Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB) gaat het hier om de restanten van het grootste tot nu toe bekende Romeinse hoofdgebouw in Nederland. De afmetingen bedragen circa 85 × 24 meter. Deze overblijfselen zijn in 1978 aangewezen als wettelijk beschermd archeologisch rijksmonument. In 2001 heeft de gemeenteraad besloten de resten van de Romeinse villa te conserveren en te visualiseren. Door middel van een informatiebord en een staalconstructie wordt de omvang van deze Romeinse villa duidelijk gemaakt.
Aan de oever van de Maas nabij de Cuijksesteeg bevinden zich de resten van een Romeinse brug. Deze resten stammen uit de 4e eeuw na Christus. De brug had een lengte van 450 meter. De Romeinse brug is door de rijksoverheid aangewezen als beschermd archeologisch monument.
Mook is vooral bekend van de Slag op de Mookerheide op 14 april 1574, een veldslag tussen de Oranjes en de Spanjaarden tijdens de Tachtigjarige Oorlog. In die tijd strekte de Mookerheide zich nog uit tot aan de stadswallen van Nijmegen. De Slag vond plaats iets ten noorden van het huidige Raadhuisplein (gebied Maasstaete). De huurlingen van de Noordelijke Nederlanden (7500 man) waren daar naartoe getrokken, komend uit Maastricht. De Spanjaarden, opgetrokken vanuit Brabant, waren bij Grave de Maas overgestoken en hadden hun kampement tussen Heumen en Overasselt. Zeker 3000 Nederlandse manschappen kwamen om, tegen enkele tientallen Spanjaarden. Een van de bekendste verhalen rond de Slag op de Mookerheide gaat over Kiste Trui, die haar leven wijdde aan het zoeken van de schat van de gebroeders Nassau; zij vond deze niet. Haar standbeeld staat voor het gemeentehuis van Mook en Middelaar. Op het plein voor het raadhuis staat sinds 14 april 2024 ook een monument ter ere van Lodewijk en Hendrik van Nassau, de aanvoerders van de Nederlandse troepen, die bij de Slag op de Mookerheide gesneuveld zijn en nooit zijn teruggevonden.
De Mookerschans en Heumense schans zijn verdedigingswerken op de Mookerheide vermoedelijk uit de 17e eeuw. Vanaf deze schansen had men een vrij uitzicht op het lager gelegen Maasdal met de noord-zuidroute over land en water. De Mookerschans ligt in een gemengd naald- en loofbos in een glooiend stuwwallenlandschap, ontstaan in de voorlaatste ijstijd, ongeveer 160.000 jaar geleden. De historische Mookerheideschans (verdedigingswerk) is gerestaureerd en biedt een mooi uitzicht over het Maasdal, zeker vanaf de nabij geplaatste uitzichttoren. Het gebied ligt ten noordoosten van Mook en ten noorden van de Groesbeekseweg. Het gebied is eigendom van de gemeente Mook en Middelaar. In het gebied is wandelen mogelijk, daarnaast is het mogelijk om een plattegrond of kaart van het terrein te verkrijgen. De Heumense schans is een soortgelijk veldwerk en is eigendom van Natuurmonumenten.
De plaatsen tussen de Maas en de Duitse grens waren in bezit van grootgrondbezitters. Het hele gebied dat nu de provincie Limburg vormt bestond uit een groot aantal hertogdommen en heerlijkheden. Het puntje van Noord-Limburg was toen nog Pruisisch grondgebied. …