Samsat: Tarihçe
Kuruluş tarihi çok eskilere dayanan Samsat'a Sümerler zamanında “Semizata” dendiği rivayet edilmektedir. Mısırlıların ise yine Samsat'a “Şamşuata”(?) veya “Şemşiata”(?) dediği rivayet edilmektedir. Ancak kentin adını Kommagene krallarından I. Antiochos Epiphanes'in dedesi olan Kral Samos'tan almış olduğu düşünülmektedir. Bu ismin manasının ne olduğu bilinmemekle birlikte antik çağlardan itibaren Samsat ismi muhtemelen Kral Samos'tan dolayı “Samasota”, “Samusat”, “Şimsat” “Simisat” adıyla adlandırılmıştır. Samsat adının Süryanice ve İbranice isminin “Simsat” (Şimsat) olduğu ve bu ismin “Güneş” “Güneş Diyarı” manalarına geldiği söylenmekle birlikte bunun yanlış olduğu kanaati vardır. Çünkü Orta Çağın ilk dönemlerinde 4. yüzyılın başlarında Ermeniler, Hristiyanlığı kabul etmeden önce ateşperest idiler. Hristiyanlığın ilk dönemlerinde bu eski dinlerini muhafaza etmiş olan Ermenilere “Arevebaşt” (yani güneşe tapınan) veya “Arevorti” (güneşin oğlu) deniliyordu. Bunların 14. yüzyıla kadar yoğun olarak yaşadıkları en önemli merkez Samsat'tı. Bu yüzden "Güneş Diyarı" değil de güneşe tapanların memleketi olarak bilinmelidir. İslam fetihleriyle birlikte “Samosata” ismi Arap şivesine uydurularak artık “Sümeysat” olarak adlandırılacaktır. Osmanlıların son dönemlerinden itibaren günümüze kadar olan dönemde ise “Sümeysat” adı değişerek günümüzdeki kullanılan “Samsat” halini almıştır.
Sümerler zamanında Semiata adı verilen Samsat'ın Demir çağında Hititlerin merkezi olduğu tahmin edilmektedir. Bölge MÖ 708'de 11. Sargon tarafından zapt edilerek Asur'a bağlı bir eyalet durumuna gelir. MÖ 605 yılında Babillilerin eline geçer. Daha sonra sırasıyla Medlerin, Perslerin (MÖ 533), Makedonya Krallığı'nın MÖ 333'te Selevkosların hakimiyeti altına girer.
Samsat MÖ 69'da Kommagene Krallığı'nın merkezi olur. Kommagene kralları Antiochos sanıyla anılır. 150 yıllık bu süre içinde 4 kral tahta geçmiştir.
I.Antiochos Theos döneminde Samsat iki kez Romalılar tarafından kuşatılmıştır. İlk kuşatma Samosata'nın zenginliklerini ele geçirmek amacıyla başladı (MÖ 69). Bu kuşatmada Samosata halkı tarafından suda bile yanan Maltha maddesi (Rum ateşinin atası) Samosata Kalesini aşmaya çalışan Roma Lejyonların üzerine dökülerek ateşlenmesi sonucu Romalılar ağır kayıplar vermiştir. Bunu üzerine Romalı general Lucullus anlaşma yaptıktan geri çekilmek zorunda kalmıştır. General Pompey'in doğu bölgeleri fethetmek için sefer çıktı. I.Antiochos ondan taraf olunca Samsat'a dokunulmadı. Stratejik Zeugma bölgesi Kommagene'ye verildi. Daha sonra Sezar - Pompey iç savaşında Pompey'e destek çıkılmasına rağmen kazanan Sezar tarafından Samosata'ya dokunulmadı. Ünlü filozof ve devlet adamı Cicero, I. Antiochos'un damadı olan Part Kralı II. Orodes ile ittifak içinde olmasından şüpheleniyordu. Part askerleri Roma'ya yenilince Samosata'ya sığınıyordu. Daha sonraları bunu Samosata'nın zenginliklerini ele geçirmek için fırsat olarak kullanmayı hedefleyen Roma'nın doğu hükümdarı Marcus Antonius ile generali Ventidius, İkinci Samosata Kuşatmasını başlattı. I. Antiochos 1000 talent altın karşılığında barış istedi. Teklifi kabul görmeyince ünlü Kommagene zırhlı elit birliklerini Roma ikmal hatlarını saldırttı. Samosata Kale duvarlarını tırmanmaya çalışan Romalıları ise Kommagene okçuları ateşli oklarla karşıladı. …