Hemşin: Tarihçe
Hemşin adı, 8. yüzyılda babası Prens Şapuh Amatuni ile birlikte Arap istilalarından kaçan ve bu bölgeye yerleşen Ermeni Prens Hamam'dan gelir. Prens Hamam, Tambur şehri ile çevresindeki köylere yerleşmiş, burada bir prenslik kurmuş, şehre ve bölgeye de onun adına atfen, "Hamam'ın yurdu" anlamında Hamamşen denmiştir. Hamamşen daha sonra Hemşin'e dönüşmüştür. Buna bağlı olarak Hemşin'in eski adının Tambur olduğu anlaşılmaktadır.
Hemşin'in bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında, bugünkü Batum kenti ve çevresi hariç, bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir.
Hemşin, 1704 tarihli "Batum Livası Mufassal Defteri"nde "Hemşin" (همشین) şeklinde geçer. Bu tarihte bu isim, yalnızca Batum livasına bağlı nahiyelerden birinin adıydı. Yerleşim merkezi ise, listedeki ilk köy olarak "Baş" (باش) adıyla kaydedilmişti. Hemşin nahiyesinin dışındaki nahiyeler ise, Nefs-i Batum nahiyesi ile Atina ve Arhave nahiyeleri idi. Hemşin nahiyesi, 32 köyü kapsıyor ve köylerin toplamında 300 kadar hane bulunuyordu. Defterde kayıtlı kişi adlarına bakarak Hemşin nahiyesinin nüfusunun neredeyse tamamının Ermenilerden oluştuğu söylenebilir.
1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Hemşin (همشین) olarak geçer. Salnameye göre Hemşin, Trabzon vilayetinin Lazistan sancağına bağlı Atina kazasının bir nahiyesiydi ve bu adı taşıyan ayrıca üç köy bulunuyordu. Bu köyler, Hemşinbaş, Hemşinorta ve Hemşinaşağı şeklinde kaydedilmiştir. Hemşin nahiyesi 43 köyden oluşuyordu.
Dilbilimci Nikolay Marr, 1910 yılında Lazistan’daki araştırma gezisi notlarında, Atina (Pazar) bölgesinin aynı zamanda Zuğa bölgesi, Atina Deresi'nin de Zuğa Deresi olarak adlandırıldığını yazmıştır. Marr'a rehberlik eden Fevzi Bey, Zuğa (ზუღა) adının, Atina bölgesinin yukarı kesimindeki Hemşin bölgesinde bulunan Zuğa köyünden geldiğini söylemiş, Marr ise, bu ismin Lazca deniz anlamındaki “zuğa” (ზუღა) kelimesinden kaynaklanmış olabileceğini, Atina'nın hem Hemşinliler hem de İspir ve Erzurum sakinleri tarafından denize açılan bölge olarak görüldüğünü belirtmiştir. Hemşin bölgesinin Lazcada Zuğa (ზუღა) olarak adlandırılmasının bu duruma bağlı olduğu söylenebilir.
Hemşin, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Hemşin (همشین) şeklinde yazılmış olup Rize vilayetinin Atina kazasına bağlı üç nahiyeden biriydi. Diğer nahiyeler merkez ve Ardeşen nahiyeleriydi. Bu tarihte Hemşin nahiyesine 33 köy bağlıydı. Hemşin adını taşıyan Aşağı Hemşin ve Orta Hemşin köyleri bulunuyordu. Salnamede "Hemşinbaş" olarak geçen köy bu tarihte Başköy (باشكوی) olarak kaydedilmişti. 1940 genel nüfus sayımında Hemşin nahiyesi, 30 köyden oluşuyordu. Nahiyenin idarî merkezi Hemşin Başköy adıyla kaydedilmişti. Nahiyenin idarî merkezi olan köyün nüfusu 46 kişiden oluşuyordu. "Hemşin Aşağıköy"de (Aşağı Hemşin) 85 kişi, "Hemşin Ortaköy"de (Orta Hemşin) ise 18 kişi yaşıyordu.