แขวงสุวรรณเขต: ประวัติศาสตร์
=== ภูมิหลัง ===
พื้นที่ซึ่งเป็นแขวงสุวรรณเขตในปัจจุบันมีประวัติการตั้งถิ่นฐานต่อเนื่องมายาวนาน โดยเฉพาะพื้นที่ราบริมแม่น้ำโขงซึ่งเอื้อต่อการเพาะปลูก การประมง การคมนาคม และการติดต่อค้าขายกับชุมชนทั้งสองฝั่งแม่น้ำ ในการอธิบายประวัติศาสตร์เมืองสุวรรณเขต งานศึกษาของธวัชชัย พรหมณะให้ความสำคัญกับความสัมพันธ์ระหว่างชุมชนในพื้นที่กับเมืองมุกดาหารซึ่งอยู่ตรงข้ามกัน และเสนอว่าความสัมพันธ์ดังกล่าวมีรากฐานอยู่ทั้งในความทรงจำร่วมเรื่องบรรพบุรุษ การเคลื่อนย้ายประชากร และเครือข่ายชุมชนในลุ่มแม่น้ำโขง
หลักฐานและตำนานท้องถิ่นที่ถูกนำมาใช้ศึกษาความเป็นมาของพื้นที่กล่าวถึงชุมชนโบราณที่บ้านหลวงโพนสิมหรือเมืองโพนสิม ซึ่งในปัจจุบันอยู่ในพื้นที่แขวงสุวรรณเขต และมีความสัมพันธ์กับชุมชนริมแม่น้ำโขงทั้งฝั่งซ้ายและฝั่งขวา งานศึกษาดังกล่าวเสนอว่าการอพยพของประชากรออกจากโพนสิมสัมพันธ์กับทั้งปัจจัยทางการเมืองและเศรษฐกิจ โดยเฉพาะความขัดแย้งทางการเมืองในอาณาจักรล้านช้างและข้อจำกัดด้านที่ดินทำกินเมื่อประชากรเพิ่มขึ้น
ตามตำนานและประวัติท้องถิ่นที่งานวิจัยนำมาใช้ บ้านหลวงโพนสิมเป็นชุมชนสำคัญในพื้นที่ลุ่มแม่น้ำโขงตอนกลาง และเป็นจุดเชื่อมโยงของประชากรที่ต่อมาขยายตัวไปยังชุมชนอื่น รวมทั้งเมืองมุกดาหารและเมืองสุวรรณเขต ในช่วงก่อนการสถาปนาเมืองสุวรรณเขตอย่างเป็นทางการ บริเวณสองฝั่งแม่น้ำโขงมีชุมชนที่มีความสัมพันธ์กันอยู่แล้ว ทั้งด้านเครือญาติ การประกอบอาชีพ และการเดินทาง
ใน พ.ศ. 2120 ตามลำดับเหตุการณ์ในตำนานที่ปรากฏในงานวิจัย หม่อมบ่าวหลวงหรือเจ้าคำโพน กวานดงเขนยเมืองนาน้อยอ้อยหนู และนางสิมมาได้พาผู้คนลงมาตั้งถิ่นฐานที่บ้านหลวงโพนสิม ต่อมาจึงยกฐานะชุมชนขึ้นเป็นเมือง โดยใช้ชื่อเมืองหลวงมหาสุวัณณภูมคำโพนสิมมาเขตต์ ตำนานอธิบายชื่อเมืองสัมพันธ์กับแร่ทองคำและลักษณะพื้นที่ที่เป็นเนินสูง
ใน พ.ศ. 2185 ท้าวแก้วสิมพลี ซึ่งเป็นบุตรชายคนรองของหม่อมบ่าวหลวงนำผู้คนบางส่วนแยกออกจากโพนสิมมาตั้งชุมชนริมแม่น้ำโขง เรียกว่าบ้านท่าแฮ่หรือท่าแห่ ซึ่งต่อมาเป็นพื้นที่สำคัญในการก่อตัวของเมืองสุวรรณเขตในยุคอาณานิคม งานวิจัยใช้เรื่องเล่าและหลักฐานเกี่ยวกับชุมชนเหล่านี้อธิบายความต่อเนื่องของเครือข่ายการตั้งถิ่นฐานระหว่างพื้นที่ที่ปัจจุบันอยู่ในลาวและไทย
ความสัมพันธ์ดังกล่าวมีพัฒนาการต่อเนื่องในช่วงการขยายตัวของเมืองมุกดาหาร โดยเจ้าจันทกินรีซึ่งเป็นผู้ปกครองโพนสิมในลำดับเวลาตามตำนาน ได้พาผู้คนไปตั้งเมืองมุกดาหารทางฝั่งขวาของแม่น้ำโขงใน พ.ศ. 2313 เหตุการณ์นี้ทำให้เกิดเครือข่ายชุมชนที่มีความสัมพันธ์ข้ามแม่น้ำระหว่างมุกดาหารกับพื้นที่ซึ่งต่อมาจะเป็นแขวงสุวรรณเขต และเป็นพื้นฐานสำคัญของความทรงจำร่วมระหว่างประชากรสองฝั่งโขง …