Etimesgut: Tarihçe
İlçenin tarihi Ankara'ya yakınlığından dolayı “Ankara Tarihi” ile çok büyük ölçüde aynı özellikleri gösterir. Ankara ve çevresinin Lidya, Pers, Galat, Roma ve Bizans İmparatorluklarının toprakları içinde yer aldığı; Türk hakimiyetinin Malazgirt Meydan Muharebesi'nden sonra gerçekleştiği, 1073’te Türklerin; 1308'de İlhanlıların; bir sürede Ertena valileri ve ahileri tarafından idare edildiği; 1402'den sonra Moğolların egemenliği altında kaldığı; 1833'te Mısır Valisi Mehmet Ali Paşa'nın bu yöreleri ele geçirdiği tarihi belgelerden anlaşılmaktadır. 1902 yılında Ankara 5 sancak ve 21 kazası olan bir merkez sancağıydı. Belde Zir (Yenikent) kazasına bağlı olarak kalmıştır.
Türkiye'de Cumhuriyetin ilk yıllarında bu eski Anadolu toplumunun adı Fransızcanın etkisi ile Eti(ler) olarak ortaya çıksa da sonradan bilimsel olarak daha doğru olan Hitit(ler) adı benimsenmiştir. "Etiler, Anadolu'nun ilk medeniyetlerini kuran Türklerin kuvvetli bir şubesidir. Bu yüzden Etimesgut isminin "Eti"lere dayandığı söylenmektedir." “1861’de Anadolu’da bir seyahate çıkan ve birkaç ay Ankara’da kalan Georges Perrot şehrin 2 km. uzağındaki Kalaba’da bir çeşmenin üzerinde, ayakta durmuş ağzı açık bir aslanı temsil eden bazalttan yapılmış bir kabartma görmüştür. Bu aslan temsili günümüzde İstanbul Müzesi’nde bulunmaktadır. Bir ikincisi ise, şehrin doğusunda yer alan Yalıncak’ta (Etimesgut) küçük boyutlu bir höyüğün üzerinde bulunuyordu. Müzeler Genel Müdürlüğünün dikkatini çektikten sonra aslanı 1928’de Ankara Müzesine naklettiren Mamoury'dir. Ankara ve çevresindeki en büyük Hitit yerleşimi Haymana Külhöyük ve çevresindedir. Günümüzün ünlü Haymana Kaplıcalarının bilinen tarihi Hititlere kadar uzanır. Romalılar bu tesisleri daha da geliştirerek bir sıcak su tedavi merkezine dönüştürmüştür. Ayrıca bu dönemde Anadolu’da bulunan ve Hititlerin akrabası kabul edilen Laviler’in Beypazarı İnözü Vadisi'ndeki mağaralarda yaşadıklarıda bilinir. Mamboury, Ankara’da Ahi Yakub Camii yakınında ve Ankara çevresinde bulunan Gazi Çiftliği, Kalaba ve Etimesgut’ta birbirlerinden bağımsız Hitit heykelleri bulunmuş olduğunu belirtir. Gülekli'de Etimesgut’un bugünkü yerinin “Hititler döneminde ‘Amaksis" olarak adlandırıldığını ifade eder. Mamboury, Ankara Gezi Rehberinde “İstasyonun yanında aşağıya doğru inen yolun sağında yaklaşık 10 m. yüksekliğinde 120 m’ye 80 m. ebadında kuzeyden güneye doğru yönelmiş biraz elipsi andıran bir tepecik dikkati çeker” şeklinde Etimesgut'taki höyüğü anlatırken buraya geliş nedeninin “burada bulunan ve çevresinde çeşitli kalıntıların olduğu muhteşem bir aslan heykelini görmek” olduğunu belirtir. 1991 yılında ortaya ortaya çıkartılan arkeolojik bulgular, Etimesgut'un en eski kalıcı insan yerleşimine ait kalıntılardır. Eryaman'da yapılan altyapı çalışmaları sırasında MÖ 4000 ile 3800 yılları arasında avcılık dönemine ait Göksu Göleti'nin eski kıyısında yerleşik bir mahallenin izlerine rastlanmıştır. Bu kalıntılar önemli arkeolojik değere sahip olan birçok tahtadan oyma kayık, topraktan çanak çömlek, ok ve yaylar, kemik ve taştan aletlerdi. …