อำเภอเมืองเชียงราย: ประวัติ
กษัตริย์ในราชวงศ์ลวจังกราช (บางตำนานเรียกว่า ลาวจักรราช) ได้สืบสันติวงศ์ต่อจากปฐมกษัตริย์ผู้สร้างหิรัญนครเงินยางจนถึงเชื้อพระวงศ์นามว่า ลาวเมง หรือลาวเมือง ได้อภิเษกสมรสกับนางอั้งมิ่ง หรือนางเทพคำขยาย (หรือนางเทพคำข่าย) และมีพระโอรสประสูติใน พ.ศ. 1781 พระนามว่าพญามังราย ซึ่งได้ขึ้นครองราชย์ต่อจากพระบิดาเมื่อปี พ.ศ. 1804 และได้มีดำริที่จะรวมเมืองใหญ่ในแคว้นล้านนา (ภาคเหนือตอนบน) ให้เป็นหนึ่งเดียว จึงได้ยกทัพไปเจริญสัมพันธไมตรีและปราบปรามหัวเมืองต่างๆ และในช่วงที่ไปหัวเมืองฝ่ายใต้ เมื่อไปถึงดอยจอมทอง ริมน้ำกก เห็นเป็นชัยภูมิดีเหมาะแก่การรุกรานของกองทัพมองโกลที่กำลังแผ่อำนาจมายัง ยูนนาน พม่า และตังเกี๋ย จึงทรงสร้างเมืองใหม่เป็นศูนย์กลางหิรัญนครเงินยางแทนเมืองยาง และตั้งเมืองใหม่ว่า "เมืองเชียงราย"
และในปี พ.ศ. 2385 เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ ลำปาง และลำพูน ได้ขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตต่อพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวให้ตั้งเมืองใหม่และฟื้นฟูเมืองเชียงรายขึ้นใหม่ เนื่องจากว่าเมืองเชียงรายถูกทิ้งร้างไปเมื่อพระเจ้ากาวิละทำสงครามกับพม่า จึงทำให้ในปี พ.ศ. 2386 พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระบรมราชานุญาตให้เจ้าหลวงเชียงใหม่ฟื้นฟูเมืองเชียงรายขึ้นใหม่ แต่ทั้งนี้เมืองเชียงรายก็ขึ้นเป็นเมืองบริวารของเมืองเชียงใหม่อยู่ ภายหลังเมืองเชียงรายได้เป็นส่วนหนึ่งของมณฑลพายัพ กระทั่งปี พ.ศ. 2453 ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงมีประกาศกระทรวงมหาดไทย ยกฐานะเมืองเชียงรายเป็นเมืองจัตวามณฑลพายัพ ใน พ.ศ. 2453 เมืองเชียงแสน เมืองเชียงราย เมืองฝาง เวียงป่าเป้า เมืองพะเยา อำเภอแม่ใจ อำเภอดอกคำใต้ อำเภอแม่สรวย อำเภอเชียงคำ อำเภอเชียงของ ตั้งเป็นเมืองจัตวาเรียกว่าเมืองเชียงราย อยู่ในมณฑลพายัพ และจัดแบ่งการปกครองออกเป็น 10 อำเภอ คือ อำเภอเมืองเชียงราย (รวมทั้งกิ่งอำเภอเมืองพาน) อำเภอเมืองเชียงแสน (รวมทั้งกิ่งอำเภอเชียงแสน) อำเภอเมืองฝาง อำเภอเวียงป่าเป้า อำเภอเมืองพะเยา อำเภอแม่ใจ อำเภอดอกคำใต้ อำเภอแม่สรวย อำเภอเชียงคำ และอำเภอเชียงของ เหมือนอย่างหัวเมืองชั้นในที่ขึ้นกับกรุงเทพมหานครทั้งปวง ภายหลังเมืองเชียงรายได้เปลี่ยนเป็นจังหวัดเชียงรายและได้ยกฐานะกิ่งอำเภอเมืองพานขึ้นเป็นอำเภอเมืองพานในปี พ.ศ. 2455 หลังจากนั้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ก็ได้ยกเลิกระบบการปกครองแบบมณฑลเทศาภิบาล และมีการประกาศตั้งเมืองเชียงราย จังหวัดเชียงราย นับแต่นั้นเป็นต้นมาจนถึงปัจจุบัน
ในอดีตอำเภอเมืองเชียงราย มีอาณาเขตที่กว้างขวางมาก บางพื้นที่ไม่สามารถเข้าไปติดต่อราชการยังตัวอำเภอเมืองได้สะดวก จึงได้มีการแบ่งพื้นที่เป็นตำบล และอำเภอใหม่ดังนี้ …